Díli, 16 Setembru 2026 (Iklik.Info) – Governu Timor-Leste deside atu uza Intelijénsia Artifisiál (AI), Gráfiku Koñesimentu, Kaduak Dijitál no Intelijénsia Preditiva nu’udar instrumentu estratéjiku sira hodi apoia preparasaun no asume Prezidénsia ASEAN iha 2029, inklui liuhosi projetu pilotu plataforma Anunnai.
Iha komunikadu ofisiál ne’ebé Iklik.Info sita katak, hafoin aprezentasaun husi Vise Ministra Asuntus ASEAN, Milena Rangel, Konsellu Ministrus delibera atu apoia uzu estratéjiku Intelijénsia Artifisiál (AI), Gráfiku Koñesimentu, Kaduak Dijitál no Intelijénsia Preditiva nu’udar instrumentu importante sira atu suporta preparasaun no asume Prezidénsia ASEAN hosi Timor-Leste iha tinan 2029.
“Aleinde ne’e, Konsellu Ministrus mós autoriza projetu pilotu ida uza plataforma Anunnai, ho objetivu atu integra no analiza informasaun sira relasiona ho preparasaun Prezidénsia ASEAN,” Hateten iha komunikadu ne’ebe Iklik.Info asesu husi website ofisiál Governu nian timor-leste.gov.tl, kuarta 16/09.
Plataforma Anunnai ne’e sei uza atu apoia monitorizasaun ba projetu no rezultadu sira, inklui identifikasaun ba risku no poténsia atrazu iha prosesu preparasaun.
Informasaun ne’ebé hetan hosi sistema ne’e sei fornese apoiu ba prosesu foti desizaun, liuliu atu garante preparasaun ba Prezidénsia ASEAN 2029 bele lao ho planeamentu no monitorizasaun ne’ebé di’ak.
Koordenasaun ba implementasaun projetu pilotu ne’e sei sai responsabilidade Konsellu Nasionál Organizasaun Prezidénsia ASEAN (ACNOC), liuhosi Sekretariadu Nasionál ASEAN (NAS), iha koordenasaun ho entidades kompetentes. Projetu ne’e sei implementa iha ámbitu medida preparasaun iha área Intelijénsia Artifisiál, inklui AI Readiness Task Force.
Implementasaun projetu pilotu sei hala’o tuir faze no sei sujeita ba mekanizmu governasaun, siberseguransa, protesaun dadus no supervizaun umana. Medida hirak ne’e importante atu garante katak uza teknolojia AI iha preparasaun Prezidénsia ASEAN hala’o ho seguransa, responsabilidade no kontrolu apropriadu.
Molok halo expansaun ba projetu ne’e, rezultadu, kustus, benefísius no riskus sei liu hosi prosesu avaliasaun. AI Readiness Task Force sei iha responsabilidade atu aprezenta rezultadu no rekomendasaun sira kona-ba faze tuirmai ba ACNOC, nu’udar parte hosi prosesu preparasaun Timor-Leste atu asume Prezidénsia ASEAN iha 2029.
Timor-Leste Hetan Apoiu Estadu-Membru Sia ba Prezidénsia ASEAN 2029
Vise-Ministra Asuntus ASEAN, Milena Rangel, ohin mós halo aprezentasaun ba Konsellu Ministrus kona-ba rezultadu Sorumutu Reprezentante Altu Nivel (Senior Officials’ Meeting–SOM) ASEAN, ne’ebé hala’o iha loron 9 fulan-setembru 2026, iha Filipinas, no mós kona-ba progresu preparasaun Timor-Leste atu asume Prezidénsia ASEAN iha tinan 2029.
Durante enkontru ne’e, Estadu-Membru ASEAN nain-sia afirma ho klaru sira nia apoiu ba Timor-Leste atu asume Prezidénsia ASEAN iha tinan 2029. Asuntu kona-ba apoiu ne’e sei hato’o ba Konsellu Koordenasaun ASEAN hodi halo apresiasaun iha Simeira ASEAN ba dala 49, ne’ebé sei hala’o iha fulan-novembru iha Manila, Filipinas.
Aprezentasaun ne’e aborda mós preparasaun nasionál Timor-Leste, liuliu kona-ba infraestrutura, lojístika no kapasitasaun rekursus umanus. Aleinde ne’e, Governu sei foka mós ba medida sira ne’ebé presiza hodi mobiliza investimentu no reforsa preparasaun nasionál, atu garante Timor-Leste prontu atu asume Prezidénsia ASEAN iha tinan 2029.
Jornalista: David da Costa