Governu Haree Fundu Petrolíferu To’o US$18,43 Biliaun no Ekonomia Projeta Kreximentu 5%

  • 0
  • 29 views

Díli, 16 Setembru 2026 (Iklik.Info) – Governu Timor-Leste haree dezempeñu Fundu Petrolíferu ne’ebé to’o ona US$18,43 biliaun iha finál-Juñu 2026, enkuantu ekonomia nasionál projeta sei rejista kreximentu 5% ba PIB reál la’ós petrolíferu iha tinan 2026, tuir aprezentasaun Governadór Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL), Hélder Lopes, iha Konsellu Ministrus.

Iha komunikadu ofisiál ne’ebé Iklik.Info sita katak,  ohin Konsellu Ministrus hala’o sorumutu iha Palásiu Governu, Díli, no hahú reuniaun ho aprezentasaun husi Governadór Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL), Hélder Lopes, kona-ba dezempeñu Fundu Petrolíferu durante semestre dahuluk tinan 2026, revizaun ekonómika hosi semestre dahuluk tinan 2026, no rezultadu husi Relatóriu Avaliasaun Mútua kona-ba medidas kombate brankeamentu kapitál no finansiamentu terrorizmu iha Timor-Leste.

“Kona-ba Fundu Petrolíferu, iha finál-Juñu 2026, rejista saldu maizumenus dólar amerikanu biliaun 18,43, kompara ho dólar amerikanu biliaun 18,31 ne’ebé rejista iha rohan trimestre dahuluk. Iha trimestre daruak, investimentu Fundu ne’e rejista retornu maizumenus dólar amerikanu millaun 719, liuliu impulsiona husi dezempeñu investimentu iha asaun,” Hateten iha komunikadu  ne’ebe Iklik.Info asesu husi website ofisiál Governu nian timor-leste.gov.tl, kuarta 16/09.

Durante semestre dahuluk, transferi ona dólar amerikanu millaun 800 husi Fundu ne’e hodi finansia despeza Orsamentu Jerál Estadu. Aprezentasaun ne’e destaka mós redusaun reseita petrolífera no importánsia ne’ebé aumenta hosi rendimentu investimentu ba sustentabilidade no prezervasaun patrimóniu Fundu nian.

Relasiona ho evolusaun ekonomia nasionál, aprezentasaun ne’e destaka perspetiva favorável ba kreximentu ekonomia, ho projesaun 5% ba PIB reál la’ós petrolíferu iha tinan 2026. Kreximentu ne’e sei apoia husi konsumu no investimentu públiku, konsumu família, no mós rekuperasaun neineik husi investimentu privadu.

Iha tempu hanesan, inflasaun nafatin iha nivel ki’ik, ho 0,5% iha fulan-Juñu, enkuantu kréditu ba setór privadu kontinua aumenta. Reseita naun-petrolífera mós aumenta 9,2% iha semestre dahuluk tinan 2026, kompara ho períodu hanesan iha tinan 2025, to’o maizumenus dólar amerikanu millaun 130. Hosi reseita doméstika sira, reseita fiskál rendimentu reprezenta 85,5%.

Maibé, aprezentasaun ne’e mós destaka dezafiu sira ne’ebé kontinua hasoru ekonomia nasionál, inklui dependénsia aas ba importasaun, kapasidade produsaun nasionál ne’ebé limitadu, no défisit balansa korrente. Défisit balansa korrente ne’e atinje dólar amerikanu millaun 374,1 iha semestre dahuluk tinan 2026.

Tuir mai, aprezenta rezultadu Avaliasaun Mútua ne’ebé hala’o husi Grupu Ázia-Pasífiku kona-ba Brankeamentu Kapitál (APG), ne’ebé analiza grau kumprimentu Timor-Leste ba normas internasionais iha kombate brankeamentu kapitál no finansiamentu terrorizmu.

Avaliasaun ne’e konklui katak Timor-Leste kumpre kompletamente ka parte boot rekomendasaun 22 husi rekomendasaun 40 Grupu Asaun Finanseira (GAFI) nian, enkuantu 12 rekomendasaun seluk kumpre ona parsialmente. Avaliasaun ne’e identifika mós área sira ne’ebé presiza reforsu, liuliu kona-ba supervizaun, prevensaun, investigasaun, rekuperasaun no konfiskasaun ativus, no mós aplikasaun sansaun finanseira.

Iha ámbitu ida ne’e, ko’alia mós kona-ba medidas ho objetivu atu hatán ba rekomendasaun sira husi avaliasaun, liuhusi reforsu kuadru legál no institusionál, avaliasaun nasionál ba risku, koordenasaun entre entidades kompetentes, no implementasaun planu estratéjiku nasionál ida.

Hafoin aprezentasaun, Konsellu Ministrus apoia rekomendasaun sira husi Komisaun Nasionál ba Implementasaun Medidas Kombate Brankeamentu Kapitál no Finansiamentu Terrorizmu (CNCBC), ne’ebé lidera husi Ministru Justisa, Sérgio de Jesus Fernandes da Costa Hornai, kona-ba adosaun Relatóriu Avaliasaun Mútua Timor-Leste 2024, Planu Estratéjiku Nasionál 2025–2028 no Relatóriu Avaliasaun Nasionál Risku 2025 ho ninia aneksu sira, no mós autorizasaun ba publikasaun relatóriu ida ikus nian.

Jornalista: David da Costa

Rezultadu Sondajen M-SRI: Posibilidade Bo’ot Francisco Kalbuadi Sai Prezidenti Repúblika 2027-2031
Prev Post Rezultadu Sondajen M-SRI: Posibilidade Bo’ot Francisco Kalbuadi Sai Prezidenti Repúblika 2027-2031
Governu Uza Intelijénsia Artifisiál atu Prepara Prezidénsia ASEAN 2029
Next Post Governu Uza Intelijénsia Artifisiál atu Prepara Prezidénsia ASEAN 2029