AJTL: AI la garante informasaun hotu los, Papel Jornalista mak verifika no responsabiliza ba konteudu

  • 0
  • 14 views

DILI, 16 Outubru 2026 (I-KLIK.INFO)-Liuhusi sesaun diskusaun ba feira komemorasaun loron nasional liberdade imprensa neebe halo iha resintu Centro Convensaun Dili(CCD) Prezidente Asosiasaun Jornalista Timor Leste (AJTL) konsidera dezenvolvimento teknolojia Artificial Intelligence (AI) sai oportunidade atu estudante no jornalista sira uza hodi tulun rekolla dadus, nune’e sai obstakulu ba estudante no jornalista sira, tanba sei la uza kapasidade koñesimentu intelektual atu halo analiza no peskiza ba faktu no dadus sira ne’ebé akontese.

Prezidente Asosiasaun Jornalista Timor-Leste (AJTL), Zevonia Vieira, hateten, molok AI dezenvolve sai hanesan agora, sosiedade hahú ona tama ba era dijitál ne’ebé aplikasaun no plataforma oioin sai parte importante iha moris loroloron. Ho dezenvolvimentu internet ne’ebé lalais no asesu liuhusi smartphone, ema barak sai dependente ba plataforma dijitál, inklui aplikasaun AI, nune’e molok AI sai popular, esforsu atu promove literasia dijitál importante tebes, liuliu atu hanorin públiku kona-ba seguransa iha internet, oinsá uza plataforma dijitál ho seguru no oinsá kombate informasaun falsu.

“disinformasaun, misinformasaun no malinformasaun sai dezafiu boot ba jornalista no públiku, liuliu ba grupu vulnerável sira ne’ebé fasil atu hetan impaktu husi informasaun ne’ebé sala ka sala uza” dehan Prezidente AJTL Zevonia Vieira liuhusi diskusaun ba komemora loron Liberdade Imprensa Nasionál iha CCD, (15/10).

Prezidente AJTL ne’e hateten, iha prosesu dezenvolvimentu AI, kapasidade umana atu deteta, verifika no avalia informasaun kontinua sai importante tebes, atu asegura katak teknolojia ne’e uza ho responsabilidade, nune’e mos aplikasaun hanesan ChatGPT bele ajuda jornalista no estudante sira atu halibur dadus, organiza informasaun no halo análize ba asuntu sira ne’ebé presiza peskiza kle’an tanba AI bele sai instrumentu importante atu ajuda prosesu halibur no analiza informasaun, inklui asuntu sira ne’ebé liga ho governasaun di’ak no korrupsaun, liuliu bainhira asesu ba dadus ofisiál ka informasaun institusionál limitadu, maibé, nia subliña katak teknolojia ne’e tenke sai hanesan instrumentu apoiu ba servisu umanu, la’ós atu troka jornalista nia knaar atu halo investigasaun, entrevista, observasaun no verifikasaun direta ba fonte informasaun.

“se ema depende liu ba AI, ema bele lakon oportunidade atu dezenvolve kapasidade hanoin rasik no halo peskiza independente” dehan Zevonia.

Nia esplika katak, bainhira jornalista depende de’it ba informasaun ne’ebé hetan husi plataforma AI, jornalista bele la halo tan entrevista direta, peskiza iha terrenu ka buka dadus husi fonte sira seluk nune’e situasaun ne’e bele hamenus kapasidade jornalista nian atu analiza informasaun ho perspetiva rasik, bazeia ba observasaun, esperiénsia no hanoin kritiku tanba ne’e utilizadór sira labele konsidera informasaun hotu ne’ebé AI produz nu’udar informasaun loos no konfiável, tanba sistema AI mós bele produz informasaun sala ka uza dadus ne’ebé la kompletu, tanba ne’e, jornalista sira presiza kontinua halo verifikasaun ba fonte, kompara dadus no asegura katak informasaun ne’ebé atu publika iha baze faktu ne’ebé bele konfirma.

Parte seluk, Prezidente AJTL konsidera katak dezenvolvimentu AI mós lori risku ba liberdade imprensa, liuliu liuhusi teknolojia deepfake, ne’ebé bele uza atu falsifika imajen no lian ema nian hodi kria informasaun ne’ebé la loos, nia ilustra ezemplu kona-ba kazu ida ne’ebé akontese iha fulan sira liubá, bainhira iha alegasaun kona-ba utilizasaun imajen no lian Prezidente Repúblika no Primeiru-Ministru nian iha kontéudu dijitál ne’ebé ko’alia kona-ba jogu online, inklui online gambling iha Timor-Leste nune’e utilizasaun imajen no lian autoridade aas sira nian bele halo públiku fiar informasaun ne’ebé falsu, tanba kontéudu ne’e parese loos no hanesan autoridade sira rasik mak fó deklarasaun, bainhira públiku falta koñesimentu no literasia dijitál, ema bele fasil atu simu no fahe informasaun falsu sem verifika uluk nia autenticidade.

 

“Situasaun hanesan ne’e bele prejudika reputasaun ema nian, hamosu konfuzaun iha sosiedade no aumenta risku desinformasaun, misinformasaun no malinformasaun” nia dehan.

Tuir Prezidente AJTL, dezafiu boot iha era AI mak oinsá atu aproveita benefísiu teknolojia nian, maibé iha tempu hanesan kontinua mantein kapasidade umana, hanoin kritiku no responsabilidade profisionál nune’e  jornalista sira tenke kontinua hala’o verifikasaun independente, entrevista fonte diretamente, halo observasaun iha terrenu no analiza informasaun ho kritériu profisionál antes publika notísia tanba ne’e literasia dijitál tenke sai prioridade ba jornalista no públiku tomak, atu sira bele identifika kontéudu falsu, komprende risku teknolojia AI no evita sai vítima husi manipulasaun informasaun iha plataforma dijitál, nune’e AI tenke uza nu’udar instrumentu atu haforsa servisu jornalista nian, la’ós atu substitui hanoin kritiku, investigasaun independente no responsabilidade jornalista nian ba públiku.

Jornalista: Silvino Freitas

ME Distribui Matéria Ezame Nasionál ba Edukasaun Munisípiu, Tinan nee Numeiru Estudante Turi Ezame Menus
Prev Post ME Distribui Matéria Ezame Nasionál ba Edukasaun Munisípiu, Tinan nee Numeiru Estudante Turi Ezame Menus
MDI Lansa Planu Estratéjiku Tinan Lima, Kontinua Apoia Komunidade no Sai Parseiru Kritíku Governu Nian
Next Post MDI Lansa Planu Estratéjiku Tinan Lima, Kontinua Apoia Komunidade no Sai Parseiru Kritíku Governu Nian