Governu Hametin Edukasaun Sívika atu Promove Pás no Dezenvolvimentu iha Timor-Leste

  • 0
  • 9 views

Díli, 16 Outubru 2026 (Iklik.Info) — Governu Timor-Leste hametin esforsu atu promove edukasaun sívika iha nivel nasionál hodi haforsa kultura pás, demokrasia no dezenvolvimentu, liuhosi preparasaun Komisaun Edukasaun Sívika ba Pás no Dezenvolvimentu, ne’ebé horseik Vise Ministru Administrasaun Estatál (MAE), Jacinto Rigoberto de Deus, hamutuk ho Ministru Interiór (MI), Francisco da Costa Guterres, aprezenta progresu servisu no dezafiu sira ba Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, iha Palásiu Governu.

Enkontru ne’e iha objetivu atu hato’o ba Primeiru Ministru kona-ba progresu preparasaun, estrutura koordenasaun no dezafiu sira ne’ebé komisaun hasoru durante prosesu preparasaun ba implementasaun programa edukasaun sívika iha nivel nasionál.

Ministru Interiór (MI) Francisco da Costa Guterres, hateten, Komisaun Edukasaun Sívika ba Pás no Dezenvolvimentu estabelese liuhosi Rezolusaun Governu Nú. 40/2026, ho objetivu atu hametin edukasaun sívika iha komunidade, liuliu entre joven sira, hodi hasa’e komprensaun kona-ba demokrasia, toleránsia no mekanizmu rezolusaun konflitu ho dame.

“Mai informa servisu ne’e ba PM kona-ba preparasaun sira ne’ebé komisaun halo ona. Edukasaun sívika ne’e importante atu promove sidadaun sira ne’ebé ativu, iha inisiativa rasik no kompromisu ba pás, nune’e sira bele partisipa ativu iha prosesu dezenvolvimentu,” hateten Ministru Francisco Guterres iha komunikadu ofisiál ne’ebé Iklik News sita ohin husi Media Primeiru Ministru nian, Sexta 16/10.

Tanba ne’e, edukasaun sívika iha papél importante atu hametin konsiénsia sidadaun sira nian kona-ba sira nia direitu no responsabilidade, promove hahalok respeitu malu no haforsa partisipasaun sidadaun nian iha vida demokrátika no dezenvolvimentu nasionál.

Ho edukasaun sívika ne’ebé efetiva, komunidade, liuliu joven sira, bele komprende di’ak liután importánsia dame, rezolve diferensa liuhosi diálogu no evita violénsia iha relasaun sosiál. Abordajen ne’e mós importante ba konstrusaun sosiedade ne’ebé respeita lei, direitus umanus no prinsípiu demokrátiku.

Iha fatin hanesan, Vise Ministru Administrasaun Estatál, Jacinto Rigoberto de Deus, hateten, hafoin Governu aprova rezolusaun ne’e, harii komisaun instaladora ne’ebé durante fulan rua hala’o ona preparasaun ba implementasaun atividade sira. Maski nune’e, durante prosesu preparasaun, komisaun identifika lakuna balun ne’ebé presiza rezolve molok hahú implementa programa sira.

“Tanba ne’e, ami halo konsulta ho Primeiru Ministru atu buka solusaun ba lakuna sira ne’e, hodi hadi’a preparasaun no asegura katak implementasaun tuir duni rezolusaun ne’ebé aprova ona, inklui prioridade sira iha orsamentu,” Vise Ministru  Rigoberto esplika.

Vise Ministru  Jacinto Rigoberto mós esplika katak implementasaun komisaun nian presiza koordenasaun ne’ebé di’ak entre Ministériu no instituisaun relevante sira, atu programa edukasaun sívika bele hala’o ho planeamentu klaru, fahe responsabilidade no uza rekursu sira tuir prioridade ne’ebé estabelese ona.

Iha estrutura koordenasaun ne’e, Komisaun Interministeriál sei lideradu hosi Vise Primeiru Ministru, Mariano Asanami Sabino, no envolve Ministériu sira ne’ebé iha responsabilidade relevante iha promosaun pás no área sosiál sira seluk. Estrutura ne’e sei sai mekanizmu atu hametin koordenasaun polítika no institusionál entre instituisaun governamentál sira.

Aleinde Komisaun Interministeriál, Komité Ezekutivu sei hala’o kna’ar hanesan órgaun implementasaun, enkuantu Sekretariadu sei fó apoiu ba koordenasaun, planeamentu no jestaun programa sira, hodi asegura katak atividade sira hala’o tuir objetivu ne’ebé define ona.

Maibé antes ne’e, iha 8 Jullu 2026, Konsellu Ministrus aprova projetu Rezolusaun Governu ne’ebé Ministru Interiór, Francisco da Costa Guterres, aprezenta kona-ba estabelesimentu Komisaun Edukasaun Sívika ba Pás no Dezenvolvimentu.

Rezolusaun ne’e aprova konseitu jerál komisaun nian, ne’ebé define objetivu, prinsípiu no estrutura funsionamentu. Komisaun ne’e estabelese hanesan mekanizmu koordenasaun atu dezenvolve estratéjia no koordena asaun sira ba promosaun edukasaun sívika iha nivel nasionál, ho atensaun espesiál ba pás no dezenvolvimentu.

Komisaun ne’e iha misaun atu hametin konsiénsia sívika sidadaun sira nian no promove kultura dame, bazeia ba prinsípiu la-violénsia, demokrasia, rekonsiliasaun no partisipasaun ativa iha dezenvolvimentu nasionál.

Atu atinje objetivu hirak ne’e, komisaun sei koordena asaun ho Ministériu no entidade relevante sira, autoridade lokál, parseiru bilaterál, rejionál no multilaterál, sosiedade sivíl no komunidade iha jerál. Koordenasaun ne’e importante atu promove responsabilidade hamutuk iha esforsu ba konstrusaun dame no dezenvolvimentu sustentável iha Timor-Leste.

Estrutura funsionamentu komisaun nian komprende Komisaun Interministeriál, Komité Ezekutivu, Sekretariadu no programa intervensaun tolu, mak Edukasaun ba Sidadania, Parseria ba Dame no Inisiativa Komunitária.

Programa Edukasaun ba Sidadania sei fó atensaun ba hametin koñesimentu no responsabilidade sidadaun nian. Parseria ba Dame sei promove kolaborasaun entre instituisaun no parseiru relevante sira, enkuantu Inisiativa Komunitária sei apoia partisipasaun komunidade iha atividade sira ne’ebé kontribui ba promosaun dame no dezenvolvimentu.

Implementasaun atividade sira sei hetan monitorizasaun no avaliasaun regulár atu akompaña progresu, identifika dezafiu no asegura katak programa sira hala’o tuir objetivu no rezultadu ne’ebé estabelese ona.

Liuhosi mekanizmu koordenasaun no programa intervensaun hirak ne’e, Komisaun Edukasaun Sívika ba Pás no Dezenvolvimentu sei buka hametin kultura dame, promove partisipasaun ativa sidadaun nian no kontribui ba konstrusaun sosiedade ne’ebé demokrátika, tolerante no komprometida ho dezenvolvimentu nasionál.

Jornalista: David da Costa

MDI Lansa Planu Estratéjiku Tinan Lima, Kontinua Apoia Komunidade no Sai Parseiru Kritíku Governu Nian
Prev Post MDI Lansa Planu Estratéjiku Tinan Lima, Kontinua Apoia Komunidade no Sai Parseiru Kritíku Governu Nian
Autoridade Suku Kuluhun Husu Joven Sira Habelar Informasaun Combate HIV SIDA iha Suku Laran
Next Post Autoridade Suku Kuluhun Husu Joven Sira Habelar Informasaun Combate HIV SIDA iha Suku Laran