Jakarta, 1 Setembru 2026 (Iklik.Info) — Delegasaun Timor-Leste no Indonézia iha loron 31 Agostu 2026, kontinua avansa prosesu negosiasaun kona-ba fronteira terrestre entre nasaun rua, ho fó atensaun prinsipál ba buka solusaun ba segmentu fronteira Citrana-Naktuka iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse-Ambeno (RAEOA), ne’ebé to’o agora seidauk rezolve.
Iha komunikadu ofisiál ne’ebé Iklik.Info asesu sita katak, Reuniaun ne’e hala’o iha Otél Kempinski, Jakarta Indonézia, no lidera hosi Embaixadór Extraordináriu no Plenipotensiáriu Timor-Leste ba Indonézia, Roberto Sarmento de Oliveira Soares, ne’ebé mós nu’udár Xefe Ekipa Téknika ba Negosiasaun Fronteira Terrestre Timor-Leste.
Roberto Sarmento de Oliveira Soares hateten, prosesu finalizasaun fronteira terrestre entre Timor-Leste ho Indonézia lori ona tempu naruk, ho konsultasaun no negosiasaun ne’ebé hala’o durante tinan barak.
“Reuniaun ohin konsentra másimu ba fronteira terrestre entre Timor-Leste ho Indonézia, liu-liu atu buka entendimentu kona-ba oinsá atu rezolve segmentu sira ne’ebé seidauk rezolve,” hateten Roberto Soares iha komunikadu ne’ebé Iklik.Info asesu husi Media Gabinete Primeiru Ministru nian, Tersa 1/09.
Reuniaun ne’e hatudu vontade bo’ot hosi parte rua atu troka nafatin informasaun ho aberta, onestidade no konstrutivu, hodi bele loke dalan ba entendimentu di’ak no solusaun bá benefísiu nasaun rua, liu-liu bá populasaun no komunidade ne’ebé moris iha fronteira hosi parte rua.
Iha reuniaun ne’e, parte rua konkorda atu kontinua adere ba prinsípiu Lei Internasionál, liu-liu prinsípiu uti possidetis juris, tratadu 1904 ne’ebé sai baze importante iha prosesu delimitasaun no finalizasaun fronteira terrestre entre Timor-Leste ho Indonézia.
Prinsipiu ne’e liga ho tratadu fronteira sira ne’ebé uluk estabelese hosi Portugál no Olanda, ne’ebé sai nu’udar baze jurídika ba determinasaun fronteira entre territóriu Timor-Leste ho Indonézia.
Roberto Soares mós atualiza katak, liu-hosi prosesu konsultasaun ne’e sei kontinua, no parte rua konkorda hodi buka dalan atu hetan solusaun finál ba fronteira terrestre entre Timor-Leste ho Indonézia.
Alem hosi Citrana-Naktuka no segmentu fronteira sira seluk, reuniaun ne’e mós diskute kona-ba kooperasaun bilaterál no projetu sira ne’ebé bele fó benefísiu mútua ba populasaun iha fronteira.
Ida-ne’e inklui projetu irrigasaun iha Mota Mémo, Maliana, ne’ebé konsidera bele fó benefísiu bo’ot ba komunidade iha fronteira, tantu iha Munisípiu Bobonaro, Timor-Leste, nune’e mós iha Kabupatén Belu, Atambua, Indonézia.
Delegasaun Indonézia rekoñese katak iha parte Indonézia seidauk konsege implementa integralmente akordu no dezenvolvimentu tékniku ne’ebé dezenvolve ona hosi ekipa téknika Timor-Leste ho Indonézia, liu-liu kona-ba fahe no jestaun bee iha Mota Mémo.
Tanba ne’e, parte Indonézia hato’o kompromisu atu aselera prosesu koordenasaun ho Ministériu Obras Públikas Indonézia nian, no hein katak iha tempu badak sei fó konfirmasaun ofisiál, atu ekipa téknika ka enjeñeiru sira hosi Timor-Leste bele retoma servisu no finalizasaun projetu ne’ebé fó benefísiu mútua ba populasaun iha fronteira.
Embaixadór ne’e hatutan, reuniaun ne’e la’o ho espíritu amizade no fó importánsia bo’ot ba relasaun di’ak entre Timor-Leste ho Indonézia, konsidera katak nasaun rua iha fronteira jeográfika direta no populasaun sira iha fronteira iha tradisaun no kostume ne’ebé hanesan.
“Nune’e, ita aposta ba boa-viziñansa, páz no estabilidade iha fronteira, no buka atu hakle’an tán relasaun no kooperasaun entre populasaun rua,” nia hateten.
Nia subliña mós katak definisaun liña soberania nasionál entre Timor-Leste ho Indonézia tenke bazeia ba tratadu no prinsipiu jurídiku internasionál, enkuantu kooperasaun iha fronteira sei kontinua atu promove dezenvolvimentu no bem-estár ba komunidade sira.
Parte rua konkorda atu iha reuniaun tuir-mai sei hakle’an tán diskusaun, ho objetivu atu avansa ba finalizasaun negosiasaun no prepara tratadu finál kona-ba fronteira terrestre entre Timor-Leste ho Indonézia.
Delegasaun Timor-Leste lidera hosi Embaixadór Extraordináriu no Plenipotensiáriu Timor-Leste ba Indonézia, Roberto Sarmento de Oliveira Soares, nu’udár Xefe Ekipa Téknika bá Negosiasaun Fronteira Terrestre, hamutuk ho Diretora Assuntus Legais, LMBO, Adelsia Coelho; Assessór Seniór Assuntus Legais, LMBO, Simon Femby; no Technical Expert, LMBO, Sherli dos Santos.
Delegasaun Indonézia lidera hosi Diretór-Jerál Asuntu Ázia-Pasífiku no Áfrika, Ministériu Negósiu Estranjeiru Repúblika Indonézia, Santo Darmosumarto, no Diretór Asuntu Jurídiku no Tratadu Territoriál, Ministériu Negósiu Estranjeiru Repúblika Indonézia, Andy Aron.
Jornalista: David da Costa