Díli, 1 Setembru 2026 (Iklik.Info) — Sarani sira iha Timor-Leste hatudu sentimentu orgullu no respeitu aas bainhira mai simu restu mortais Preladus Timoroan na’in tolu, Dom Jaime Garcia Goulart. Dom Jose Joaauim Ribeiro ho Mensenhor Martinho da Costa Lopes, ne’ebé konsidera hanesan figura importante iha istória no moris Igreja Katólika iha rai ida-ne’e.
Sarani Parókia Balide, Maria Isabel da Costa Pinto, hateten, nia mai partisipa diretamente iha seremónia simu urna restu mortais Bispu Timoroan nain tolu, tanba konsidera sira nia kontribuisaun no sakrifísiu ba Igreja no Timor-Leste importante tebes.
“Ami mai iha ne’e tanba atu simu urna Dom Jaime Garcia Goulart, Dom José Modeira no Monsiñor Martino Lopes,” Maria Isabel hateten,” dehan Sarani Maria Isabel da Costa Pinto, ba jornalista sira Iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato Comoro Dili, Tersa 1/09.
Nia mos hato’o orgullu ba Governu Timor-Leste tanba konsege organiza no lori fila restu mortais Bispu nain tolu mai rai Timor-Leste, ne’ebé konsidera nu’udar parte importante husi istória Igreja Katólika iha país.
“Ami orgullu tebes ba ita nia Governu ne’ebé bele lori hikas urna nain tolu mai, tanba Dom Jaime Garcia Goulart nu’udar bispu dahuluk iha Timor, no sira sakrifísiu ba rai Timor,” nia hateten.
Maria Isabel hateten katak Dom José no Monsiñor Martinho mos halo sakrifísiu boot liuhusi sira nia servisu ba Igreja no povu Timor-Leste.
“Dom José nia mos hanesan bispu Timor no Monsiñor Dom Martinho, nia sakrifísiu nia an tomak ba rai Timor-Leste. Maski sira nain lulik, maibé sira servisu ba Igreja no ba rai doben Timor-Leste,” nia subliña.
Ba nia, legadu Bispu Timoroan nain tolu iha Timor-Leste iha signifikadu boot, liuliu ba povu no jerasaun ohin loron atu kompriende istória no sakrifísiu sira ne’ebé sira halo.
“Bispu nain tolu nia legadu ba Timor-Leste boot tebes, no signifikadu tebes ba ha’u ba povu Timor-Leste,” Maria Isabel hateten.
Nia apela mos ba Sarani sira atu la’ós de’it partisipa iha seremónia simu urna, maibé kontinua aprende no banati tuir valór no legadu ne’ebé Bispu nain tolu husik ba Igreja no Timor-Leste.
Sarani agradese ba Governu
Enkuantu ne’e, Sarani seluk, Agostinho Vieira, mos hato’o agradese ba Governu Timor-Leste tanba esforsu atu lori fila restu mortais Bispu na’in tolu mai iha Timor-Leste.
“Ha’u sente kontente no orgullu tanba Governu bele konsege organiza no lori fila restus mortais sira ne’e mai Timor-Leste,” Agostinho hateten.
Ba Agostinho, Bispu na’in tolu la’os de’it lider Igreja Katólika, maibé mos figura ne’ebé fó kontribuisaun importante ba Timor-Leste.
“Bispu na’in tolu hanesan lider Igreja Katólika Timor-Leste ne’ebé fó sira nia kontribuisaun ba Timor-Leste,” nia hateten.
Agostinho mos husu ba Sarani sira atu partisipa ho kompromisu no respeitu iha eventu simu urna sira ne’e to’o remata, inklui momentu ikus bainhira urna sira sei halo hakoi iha fatin ne’ebé determina.
Monsiñor Martinho husik memória iha Lospalos
Sarani Arminda dos Reis mos hatudu nia entusiasmu atu partisipa iha seremónia simu urna Bispu na’in tolu, liuliu tanba nia iha memória pesoál kona-ba Monsiñor Martinho Lopes durante nia servisu pastoral iha Timor-Leste.
Arminda konta katak Monsiñor Martinho uluk mai iha nia rai, Lospalos, no fó sakramentu Krisma ba nia iha Tutuala.
“Monsiñor Martinho uluk ba ha’u nia rai no bele fó sakramentu Krisma mai ha’u iha Lospalos, Tutuala,” Arminda hateten.
Nia konsidera vizita no servisu Monsiñor Martinho iha parte leste Timor-Leste nu’udar memória importante, tanba hatudu proximidade Igreja ho komunidade lokal no povu.
Arminda mos hateten katak Monsiñor Martinho hatudu sakrifísiu boot ba nasaun Timor-Leste liuhusi nia servisu pastoral no relasaun ho povu.
“Momentu nia ba Tutuala, hasoru atual Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, nu’udar bibi-atan ida, nia hatutan tan nia sakrifísiu hotu ba Timor-Leste,” nia hateten.
Ba Arminda, kontribuisaun Bispu na’in tolu importante tebes tanba liuhusi sira nia servisu, povu bele aprende kona-ba Maromak no valór morál no espirituál.
“Ha’u kontente tanba sira mak ita bele konese Maromak,” nia dehan.
Nia mos apela ba povu Timor-Leste atu reflete kona-ba ensinamentu no ezemplu ne’ebé Bispu na’in tolu husik, liuliu kona-ba dame, domin no unidade entre ema.
“Ita hanoin Amu Bispu na’in tolu nia hanoin oinsá ita dame malu no hatimu malu, hanesan sira halo ba ita,” Arminda hateten.
Simu fila restu mortais Preladus na’in tolu, ba Sarani sira ne’ebé partisipa, la’os de’it eventu relijiozu, maibé mós momentu atu lembra no fó omenajen ba figura Igreja sira ne’ebé konsidera iha kontribuisaun boot ba istória no povu Timor-Leste.
Entertantu Dom Jaime Garcia Goulart mak figura dahuluk iha Igreja Katólika Timor-Leste, Bispu Diocese Dili, depois de anteriormente sai Administrador Apostóliku hosi 1941 to’o 1945. Nia lidera Diocese Dili hosi 1945 to’o 1967, períodu ida ne’ebé nia kontribui ba hametin fiar katólika, formasaun espiritual no dezenvolvimentu Igreja iha Timor. Nia mos konsidera importante iha prosesu formasaun gerasaun Timoroan sira iha tempu ne’ebá.
Dom José Joaquim Ribeiro mak kontinua lideransa Diocese Dili depois Dom Jaime Goulart. Nia sai Bispu Diocese Dili hosi 1967 to’o 1977. Nia nia ministériu atravessa períodu turbulentu iha istória Timor-Leste, inklui tempu invazaun Indonézia iha 7 Dezembru 1975. Ribeiro hamutuk ho lider Igreja seluk sira sai parte importante iha defesa no akompanhamentu ba povu Timoroan durante períodu konflitu.
Depois Dom José Joaquim Ribeiro husik kargu, Monsenhor Martinho da Costa Lopes assume responsabilidade hanesan Administrador Apostóliku Diocese Dili hosi 1978 to’o 1983. Nia sai figura ida ne’ebé hetan atensaun boot tanba nia ko’alia no denunsia situasaun no sofrimentu povu Timoroan durante okupasaun Indonézia. Nia nia pozisaun kona-ba sofrimentu povu halo nia sai símbolu ida husi Igreja ne’ebé hamriik besik ho povu durante períodu difísil.
Istória sira-nia la limita deit ba Igreja Katólika, maibé mós tama iha memória sosial no istórika Timor-Leste. Governu Timor-Leste no konferénsia Episcopal Timorense konsidera retornu restos mortais sira hanesan forma ida atu fó onra no rekoñese sira nia kontribuisaun espiritual, istórika no nasional ba povu Timor-Leste.
Tuir observasaun Jornalista Iklik.Info iha tereinu katak, iha oras 12:00 meudia sarani Katólika, povu Timor-Leste no membru Governu sira hahú la’o ba Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato hodi simu restu mortais Preladus na’in tolu. No iha oras tuku 13:45 aviaun Aero Dili ne’ebé tula urna Bispu na’in tolu tun iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato Comoro.
Jornalista: David da Costa