Díli, 1 Setembru 2026 (Iklik.Info) – Grupu Kultural Parókia Imaculada Konsisaun de Maria (PICOMA) Maubisse simu restu mortais Preladu na’in tolu, Dom Jaime Garcia Goulart, Dom José Joaquim Ribeiro no Monsiñor Martinho da Costa Lopes, ho serimónia kulturál Mambae ne’ebé akompaña ho biti, bua-malus no dadolin iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato Comoro.
Serimónia resepsaun kulturál ne’e realiza liuhosi konfiansa husi Igreja Katólika, liuhosi Diozeze ba PICOMA, ho kooperasaun husi Estadu, nu’udar parte husi programa atu fó omenajen ba kontribuisaun Preladu na’in tolu ba Igreja no povu Timor-Leste.
Reprezentante PICOMA Maubisse, Paulo Doutel Sarmento, hatete, oportunidade atu simu restu mortál Preladu na’in tolu sai momentu espesiál ba membru grupu kulturál ne’e, tanba sira nu’udar sarani rekoñese servisu no kontribuisaun Preladu sira ba Igreja no povu Timor-Leste.
“Dala ida ne’e tan, ami nafatin hetan fiar husi Diozeze, koopera hamutuk ho Estadu, atu halo serimónia resepsaun ba urna na’in tolu. Ami sente orgullu no haksolok tebes nu’udar sarani kristaun,” Paulo Doutel Sarmento dehan ba jornalista iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato Comoro, Tersa 1/09.
Paulo Doutel dehan, bainhira Preladu na’in tolu hala’o sira nia knaar nu’udar lider Igreja iha Timor, membru PICOMA balu seidauk moris. Maski nune’e, ohin loron sira hetan oportunidade atu partisipa diretamente iha resepsaun ba restu mortál Preladu sira ne’ebé fila fali mai rai Timor.
“Grasas a Deus, agora ami boot ona no Uma Kreda rekoñese ami. Ami sente kontente, haksolok no alegria tebes tanba hetan oportunidade husi Uma Kreda no Estadu ne’ebé deside ami mak mai selebra serimónia resepsaun kulturál ba urna tolu ne’e,” nia afirma.
Dadolin “Serigala” no “Olik”
Paulo esplika katak, iha serimónia resepsaun, PICOMA sei hahú ho nahe biti no prepara mama-fatin ho bua-malus, antes kontinua ho aprezentasaun dadolin rua, “Serigala” no “Olik”.
Segundo nia, elementu kulturál sira ne’e iha signifikadu importante iha tradisaun Mambae, liuliu bainhira simu no fó onra ba ema ne’ebé konsidera importante.
“Ami sei simu ho serimónia dansa kulturál. Primeiru ami nahe biti hodi loke mama-fatin ho bua-malus, depois husu lisensa hodi simu sira liuhosi lian dadolin rua, ida naran Serigala no ida naran Olik,” nia esplika.
Tuir Paulo, nahe biti, prepara mama-fatin no bua-malus nu’udar parte husi tradisaun Mambae atu simu ema importante, inklui liurai, profeta no na’i-lulik.
Ba PICOMA, tradisaun ne’e uza iha resepsaun restu mortál Preladu na’in-tolu nu’udar forma atu hatudu respeitu no agradese ba servisu ne’ebé sira halo ona ba Igreja no povu Timor-Leste.
PICOMA Iha Experiénsia Simu Papa Francisco
Envolvimentu PICOMA iha serimónia boot relijioza la’os buat foun. Iha Setembru 2024, grupu kulturál ne’e mós hetan konfiansa husi Igreja no Governu atu hola parte iha resepsaun ba Sua Santidade Papa Francisco durante vizita apostólika nia ba Timor-Leste.
Iha altura ne’ebá, PICOMA prepara pakote kulturál Mambae kompostu husi “Serigala”, “Olik” no “Tebe Dahur”, hamutuk ho dadolin no bidu, atu simu Papa Francisco iha Igreja Maria Imaculada da Conceição Katedrál Dili.
PICOMA, ne’ebé harii dezde 1989, konsidera tradisaun kulturál ne’e nu’udar forma ida atu promove inkulturasaun entre fé Katólika no kultura Timor-Leste.
“Hoke ho Tanis” ba Preladu Na’in-Haat
Depoisde serimónia resepsaun iha aeroportu, PICOMA sei kontinua partisipa iha serimónia lorokraik, bainhira restu mortál Preladu na’in tolu sei hamutuk ho restu mortál Bispu Dom Alberto Ricardo da Silva.
Ba momentu ne’e, PICOMA prepara aprezentasaun kulturál Mambae ho naran “Hoke ho Tanis”, ne’ebé dedika ba Preladu na’in-haat nu’udar forma omenajen no kondolénsia.
“Orsida lorokraik ami sei aprezenta tan ba urna na’in-haat, hanesan mahein ba Diozeze Dili nian. Ami sei aprezenta kulturál Mambae ho naran ‘Hoke ho Tanis’. Ne’e katak rekoñese loloos sira na’in-haat nia mate. Ami sei presta ema hotu nia hanoin atu lori ita tama ba sentimentu kondolénsia ne’ebé kle’an ba sira na’in-haat,” Paulo afirma.
Iha aprezentasaun ne’e, membru PICOMA sei hatais vestuáriu kulturál Mambae, hahú husi bibi-fulun iha ain to’o manu-fulun iha ulun, ne’ebé reprezenta orijinalidade no identidade husi hatais tradisionál Timor-Leste.
Paulo hateten, atributu kulturál sira ne’e mós reprezenta komunidade sira ne’ebé ko’alia lian Mambae iha munisípiu lima, mak Ainaro, Manufahi, Likisá, Ermera no parte balu iha Dili.
Restu mortál Dom Jaime Garcia Goulart, Dom José Joaquim Ribeiro no Monsenhor Martinho da Costa Lopes fila mai Timor-Leste iha loron 01 Setembru 2026, nu’udar parte husi programa nasionál atu presta omenajen ba sira nia servisu no kontribuisaun ba Igreja no nasaun.
Iha Tasi Tolu, restu mortál Preladu na’in-tolu sei hamutuk ho restu mortál Dom Alberto Ricardo da Silva, hodi kontinua ho programa relijiozu no omenajen ne’ebé envolve Igreja, Estadu no komunidade.
Jornalista: David da Costa
