Díli, 19 Setembru 2026 (Iklik.Info) – Prezidente Repúblika (PR) no Laureadu Nobel ba Pás, José Ramos-Horta, sei hahú vizita ofisiál ida ba Estadus Unidus iha loron 19 to’o 25 Setembru 2026, hodi lidera delegasaun Timor-Leste nian iha Sessaun 81ª Assembleia Jerál Nasoens Unidas nian (UNGA). Durante vizita ne’e, Prezidente sei hato’o deklarasaun nasionál Timor-Leste nian iha Assembleia Jerál, hodi subliña kompromisu nasaun nian ba multilateralizmu, pás, dezenvolvimentu sustentável no estadu direitu.
Prezidente Repúblika José Ramos-Horta, reafirma Timor-Leste nia kompromisu ba multilateralizmu, pás, justisa no direitu internasionál iha Sessaun 81ª Assembleia Jerál Nasoens Unidas. Timor-Leste sei kontinua sai lian ba nasaun ki’ik sira, labarik, joven, feto no labarik feto sira, no kontribui ba harii mundu ida ne’ebé bazeia ba dame, dignidade no igualdade. Maski Timor-Leste hanesan nasaun ki’ik, maibé aspirasaun nasaun nian laiha limite.
“Bainhira Timor-Leste hola nia fatin iha Sessaun 81ª Assembleia Jerál Nasoens Unidas nian, ami reafirma ami nia fiar ne’ebé metin iha multilateralizmu no ami nia kompromisu atu sai lian ba nasaun ki’ik sira, ba labarik, joven, feto no labarik feto sira, no ba mundu ida ne’ebé governa husi justisa no direitu internasionál. Timor-Leste bele nasaun ki’ik ida, maibé ami nia aspirasaun, hanesan nasaun hotu nian, laiha limite,” dehan Prezidente Ramos-Horta, iha komunikadu ofisiál ne’ebé Iklik News sita husi Palásiu Prezidensiál Bairu-Pite, Sabadu 19/09.
Entertantu iha Segunda-feira, 21 Setembru, Prezidente Ramos-Horta sei konfere Orden Timor-Leste nian ba mediadór, akadémiku no eis-ofisiál seniór Nasoens Unidas nian, Profesór Babafemi A. Badejo. Prof. Badejo nu’udar Xefe Gabinete Prezidente Ramos-Horta iha Guiné-Bissau, bainhira Prezidente hala’o knaar durante fulan 18 nu’udar Reprezentante Espesiál Sekretáriu-Jerál ONU nian, Ban Ki-moon, durante períodu Janeiru 2013 to’o Juñu 2014.
Prezidente Ramos-Horta mós iha esperiénsia nu’udar Sub-Sekretáriu-Jerál iha sistema ONU nian, nu’udar Timor-oan úniku ne’ebé uluk servisu iha ONU ho kargu superiór hanesan ne’e. Hafoin misaun ne’e, Ramos-Horta hetan nomeasaun tan nu’udar Prezidente Painél Altu Nivel kona-ba Operasaun Pás ONU nian durante 2014 to’o 2016. Iha 2017 to’o 2019, nia mós servisu iha Konsellu Altu Nivel kona-ba Mediasaun iha okos lideransa Sekretáriu-Jerál António Guterres.
Iha loron tuirmai, Prezidente sei hasoru malu ho ativista Pakistanés no Laureadu Prémiu Nobel ba Pás, Sra. Malala Yousafzai, ne’ebé sai nu’udar defensora globál ba edukasaun labarik-feto sira-nian. Enkontru ne’e sei foka ba prioridade no oportunidade komún sira ba kolaborasaun iha futuru, hodi promove direitu feto no labarik-feto sira-nian iha mundu tomak.
Prezidente sei partisipa mós iha Jantar Gala Rising Nations ho tema “Selebra Deklarasaun ONU nian kona-ba Nivel Tasi nian Sa’e: Husi Ambisaun ba Implementasaun”. Nia sei marka prezensa iha lansamentu ofisiál livru te’in ba Pás nian husi Fundasaun ba Dezenvolvimentu Pós-Konflitu, no tuir fali ho jantar ida entre Prezidente no Primeiru-Ministru Bhutan nian.
Iha Tersa-feira, 22 Setembru 2026, Prezidente Ramos-Horta sei partisipa iha abertura Sessaun 81ª Assembleia Jerál Nasoens Unidas nian, ne’ebé hala’o ho tema “Restaura Konfiansa, Jere Transformasaun: Nasoens Unidas Ida ne’ebé Benefisia ba Ema Hotu”.
Prezidente sei hamutuk ho Xefe Estadu no Governu sira husi mundu tomak iha Sede Nasoens Unidas nian. Eventu ne’e sei hahú ho serimónia benvindu ba Xefe Estadu ka Governu sira, Vise-Prezidente sira no Prínsipe Koroa ka Prinseza sira, ne’ebé sei simu husi Sekretáriu-Jerál no Vise-Sekretáriu-Jerál Nasoens Unidas nian.
Iha loron ne’e, Prezidente Ramos-Horta sei hala’o enkontru bilaterál ho Sua Exelénsia Sr. Petr Pavel, Prezidente Repúblika Checa. Prezidente mós sei hato’o diskursu espesiál durante Enkontru Nivel-Aas kona-ba “Aleinde 2030: Renova Kompromisu Globál atu Halakon Pobreza iha Ninia Dimensaun Hotu”.
Iha loron ne’e kedas, Prezidente sei hala’o enkontru bilaterál ho Sra. Mirjana Spoljaric, Prezidente Komité Internasionál Cruz Vermelha nian, hodi troka hanoin no diskute asuntu sira ne’ebé iha interese mútuo, inklui Inisiativa Globál atu Galvaniza Kompromisu Polítiku ba Direitu Umanitáriu Internasionál no Konferénsia Nivel Aas kona-ba Umanidade iha Funu, ne’ebé sei hala’o iha 7 Dezembru.
Prezidente mós sei partisipa iha resepsaun ne’ebé organiza husi Prezidente Estadus Unidus nian iha okaziaun Asembleia Jerál Nasoens Unidas nian ba dala walunulu-resin-ida.
Iha Kuarta-feira, 23 Setembru 2026, Prezidente J. Ramos-Horta sei ko’alia iha Sessaun 81ª Assembleia Jerál Nasoens Unidas nian, iha ne’ebé nia sei hato’o Timor-Leste nia pozisaun kona-ba asuntu globál prinsipál sira no reafirma kompromisu nasaun nian ba multilateralizmu, direitu internasionál no prinsípiu sira husi Karta Nasoens Unidas nian.
Prezidente mós sei sai nu’udar panelista iha diskusaun painél nivel aas ho títulu “Reafirma ONU nia Promesa ba Pás – Uza Poder ne’ebé Ita Iha”. Aleinde ne’e, Prezidente sei hala’o enkontru bilaterál ho Primeiru-Ministru Portugal, S.E. Luís Montenegro, no tuir fali ho enkontru bilaterál ho Primeiru-Ministru Illa Salomaun nian, Honorável Matthew Cooper Wale.
Iha loron ne’ebá, Prezidente Ramos-Horta sei partisipa mós iha Meza Redonda Norte-Súl kona-ba “Hanoin Filafali Kooperasaun: Avansa Rejionalizmu no Multilateralizmu iha Orden Foun Tuirmai”, ne’ebé organiza hosi Komunidade Polítika Estranjeiru Indonézia nian (FPCI).
Iha Kinta-feira, 24 Setembru 2026, Prezidente sei halo viajen ba Washington, D.C., ba vizita loron ida nian. Iha Washington, Prezidente sei hasoru malu ho Senadór Coons, Prezidente Komité Dotasaun nian, Diretór Interinu Korpu Pás nian, Sr. Christopher Landau, no omólogu sira seluk, hodi hametin kooperasaun iha setór seguransa no defeza nian.
Iha Sesta-feira, 25 Setembru 2026, Prezidente Ramos-Horta sei hala’o sorumutu bilaterál ho S.E. Sr. António Guterres, Sekretáriu-Jerál Nasoens Unidas nian. Prezidente mós sei hala’o enkontru bilaterál ho Sekretáriu Asistente Michel George.
Aleinde ne’e, Prezidente sei hasoru malu ho Reprezentante Seniór husi Sua Eminénsia Grande Imam husi Al-Azhar, Sekretáriu-Jerál Konsellu Katuas Musulmanu Anciãos nian no Ko-Prezidente husi Relijiaun sira ba Pás, S.E. Juis Mohamed Abdel-Salam.
Prezidente sei konklui vizita ofisiál no husik hela Nova Iorke hafoin semana ida husi kompromisu sira iha nivel aas iha Sessaun 81ª Assembleia Jerál Nasoens Unidas nian.
Prezidente sei fila mai Timor-Leste ho rezultadu husi vizita ne’ebé sei hametin liután pozisaun nasaun nian iha komunidade internasionál no avansa ninia dezenvolvimentu no prioridade diplomátiku sira.
Prezidente ho nia delegasaun sei to’o iha Dili iha loron 27 Setembru 2026.
Jornalista: David da Costa
