Governu Rekoñese Kreximentu Ekonomia Seidauk Rezolve Pobreza no Dezigualdade iha Timor-Leste

  • 0
  • 13 views

Díli, 9 Novembru 2026 (Iklik.Info) — Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão rekoñese katak maski ekonomia naun-petrolífera Timor-Leste rejista kresimentu 4,3% iha tinan 2025, realidade pobreza no dezigualdade sosiál kontinua sai dezafiu boot ba nasaun, liuliu iha komunidade rurál, ne’ebé seidauk sente benefísiu husi kresimentu ekonomia ne’e.

Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão dehan katak pobreza kontinua sai realidade todan ida ne’ebé Timor-Leste enfrenta, liu-liu iha komunidade rurál, maski ekonomia naun-petrolífera rejista kreximentu 4,3% iha tinan 2025.

Ekonomia naun-petrolífera Timor-Leste iha tinan 2025 rejista kreximentu 4,3%, ne’ebé marka kreximentu ba dala lima konsekutiva. Maski nune’e, taxa pobreza kontinua sai dezafiu bo’ot ba nasaun, liu-liu iha komunidade rurál.

Bazeia ba inkéritu kona-ba kondisaun moris, estimativa hatudu katak 37% husi populasaun Timor-Leste hela iha kraik liña pobreza iha tinan 2024, kompara ho 48,4% iha tinan 2014.

“Maski ho avansu hirak-ne’e, pobreza kontinua hanesan realidade todan ida, liu-liu iha ita-nia komunidades rurais,” Dehan Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, iha abertura debate OJE 2027 iha faze jeneralidade iha Parlamentu Nasionál, Segunda, 9/11.

Xanana Gusmão mós rekoñese dezigualdades iha país ne’e sei iha nafatin. Média nasionál kreximentu la deskreve moris família ida nian ne’ebé nia rendimentu insertu, ne’ebé sentru saúde mós ho difísil asesu, ou ne’ebé labarik sira tenke la’o do’ok atu bá eskola, dala barak ho hamlaha.

PM Xanana Gusmão afirma, Governu halo nafatin esforsu atu kombate dezigualdade. Maibé esforsu ne’e, de’it, la konsola ema ne’ebé terus. Presiza halo barak tan no di’ak liu. Orsamentu Jerál Estadu ba 2027 mak expresaun husi kompromisu ne’e.

Governu propoin Orsamentu konsolidadu ida ho US$2.568,5 biliaun, ne’ebé reprezenta aumentu ida ho 7,4% husi Orsamentu Retifikativu 2026. Investimentu públiku sa’e ba US$535,3 millaun ne’ebé US$505,8 Millaun destina ba projetus kapital dezenvolvimentu.

Husi parte seluk, dotasaun ba beins no servisus reduz 19,8%, ba US$550,3 millaun. Ho opsaun ne’e, Governu privilejia investimentu transformador no kontrola despezas funsionamentu.

“Orsamentu 2027 prepara integralmente ho baze iha abordajen ida ne’ebé orienta tuir polítikas, enkuadra iha orizonte ida ba tinan lima.  Besik 2,19 biliaun destina ba kontinuidade polítikas ezistentes no US$380,47 Millaun ba prioridades foun no alargadas Governu ne’e nian,”  Xanana Gusmão Subliña.

Ho abordajen ida-ne’e, Parlamentu Nasional ho sidadaun sira bele iha instrumentus eskrutíniu ne’ebé di’ak liu, hodi avalia ho maior klareza kustu desizoens foun. Kada dotasaun orsamental liga ba polítika ida, ba programa ida no ba rezultadus esperadus. No laiha despeza ida mak bele kontinua tan de’it “sempre iha ne’ebá”, tanba hotu-hotu tenke halo revizaun.

Nune’e, Parlamentu Nasional bele ezerse tomak nia  autoridade iha aprovasaun despezas anuais, maibé hateke mós ba tinan lima oinmai,atu nune’e bele foti desizoens responsáveis haree ba ninia konsekuénsias iha médiu prazu.

Tanba ne’e orsamentu 2027 projeta kreximentu naun petrolíferu ho 4,6% no inflasaun besik 1,8%. Previzaun hirak-ne’e depende ba ita-nia kapasidade implementasaun ho evolusaun husi kontextu internasional.Ita-nia misaun mak atu kria kondisoens atu  kreximentu ne’e bele sustentável no, liuliu, familia timoroan sira hotu bele sente.

Jornalista: David da Costa

Infraestrutura Edukasaun Iha area rual hakdasak,  FRETILIN no PD Husu Governu Prioriza Edukasaun iha OJE 2027
Prev Post Infraestrutura Edukasaun Iha area rual hakdasak, FRETILIN no PD Husu Governu Prioriza Edukasaun iha OJE 2027
Dezenvolvimentu Greater Sunrise Tenke Ho Transparénsia no Partilha Risku Klaru
Next Post Dezenvolvimentu Greater Sunrise Tenke Ho Transparénsia no Partilha Risku Klaru