Dili, 06 de Novembru de 2026, (I-Klik Info) – Conselho Imprensa Timor Leste (CITL), Servisu Hamutuk ho ABC ID Organiza. Treinamentu Kontinuasaun Formasaun Abilidade Dijital, Fulan kotuk nia ba Jornalista Sira Nain 11 Hodi Hasa’e Kapasidade Kona-ba Uza Telefoni sai hanesan komputadór kiik hodi hakerek istoria ka Foti Imagen no Video iha tun terenu.
Tuir formador, Will, Tinnapple, Telefoni, mikro kiik sira ne’ebé baibain uza hodi la’o ba mai, sai hanesan ekipamentu di’ak ida hodi bele uza hodi konta istória sira bele sai hanesan komputadór kiik. Bele uza telefoni hodi foti imagem, uza ba edit, bele uza ba buat barak la’ós de’it kamera boot sira de’it, maibé telefoni mós jornalista sira bele uza.
“Formasaun ida ne’e hanesan kontinuasaun. Antes ne’e hahú uluk ona, haree liu kona-ba teoria. Agora ida ne’e, prátika, Entaun ba grupu sira ne’ebé antes ne’e tuir formasaun, sira tuir fila fali ba loron tolu nia laran. Ami sei lori sira ba terenu atu halo prátika direta mai ho sira nia telefoni no mikrofon sira’. Dehan Formador Will ba Jornalista sira iha salaun CITL, kintal boot, 6/11.
Nia informa halo entrevista, kona-ba istória rasik. Hahú husi ida ne’e, sira foti imagen siha terenu, fila fali bele halo edisaun uza telefoni de’it no mós publikasaun aplikasaun ne’ebé Uza: Blackmagic no CapCut.
“Telefone baibain bele uza kamera ho telefone, maibé iha mós aplikasaun balu ne’ebé bele uza. Iha formasaun antes, introduz aplikasaun hira kedas. Primeiru Blackmagic, Open Camera, Prefere ne’e mak uza Blackmagic tanba nia gratuita, ita bele download, funsiona ona di’ak iha telefoni Android no mós iPhone nia bele la’o funsiona ona ho di’ak Ita bele uza Blackmagic tanba nia fokus ba nia imagem sira, tanba nia fitur sira iha ne’ebá no mós bele haree nia audio sira. Blackmagic agora ema uza barak liu ba iha sira nia telefoni”, nia esplika.
Alende ne’e mós, depois aplikasaun CapCut uza iha telefone, iha laptop sira, ida ne’e fasil atu uza, iha mós gratuita nia, atu nune’e kolega sira uza ida ne’e hodi halo edisaun.
“Prinsípiu agora formasaun ida ne’e hamutuk, oinsá atu haree kona-ba audio tenke di’ak. Foti imagem, koko ita nia audio sira tenke di’ak, depois uza ba kamera nia fokus sira tenke loos, framing sira ne’ebé bele la’o bainhira istória ho kamera boot ka kamera telefoni de’it, tékniku ne’e hanesan, liuliu ba audio tenke di’ak. Nia dehan
Nia dehan, Uza mikrofon bainhira halo entrevista, besik ba fontes, la bele dook. Framing nian ne’e tenke hateke ba ne’ebé, prinsípiu ida ne’ebé aprende hamutuk.
Iha parte hanesan Jornalista Media Mudansa, Caryn Camões hateten, Durante loron tolu nia laran, jornalista sira aprende makas liu mak oinsá uza telefoni hodi tun ba terenu hodi halo kobertura. Oinsá atu uza aplikasaun Blackmagic hodi foti video sira, para depois halo sai hanesan filme ida.
“Aprende mós buat lubuk hanesan, jornalista atu tun ba terenu presiza halo check ekipamentu sira, kona-ba bateria no sasan sira ne’ebé uza hodi halo kobertura, atu nune’e bainhira tun ba terenu la bele hasoru difikuldade ruma, iha Parte sira ne’e la’ós foin aprende durante loron tolu nia laran, maibé iha fulan kotuk ami aprende ona kona-ba oinsá mak atu utiliza telefoni sai hanesan kamera ida ne’ebé ita uza hodi ba kobertura.
Nia dehan Pontu importante hanesan jornalista hetan iha terenu mak, dala ruma uza hanesan kamera boot sira, maibé liuhusi formasaun ka treinamentu ida ne’e, jornalista sira bele lori telefoni tun ba terenu hodi foti imagem, video sira, oinsá atu shoot video sira, edit aplikasaun sira hanesan CapCut, Blackmagic, no seluk tan.
“Aplikasaun sira ne’e, durante ne’e ami aprende ona. Iha treinamentu etapa segundu mós, ami kontinua hetan nafatin abilidade dijitál, Liuhusi formasaun ida ne’e, fó hanoin mós ba jornalista sira atu aumenta tan sira nia koñesimentu no abilidade, garante katak iha futuru telemóvel sai hanesan esperansa ida hodi fó kontribuisaun ba jornalista deskata tun ba iha terenu hodi halo kobertura.
Alende nia mos dehan, Aprende husi Pitch ho grupu iha treinamentu ida ne’e, interesante tebes bainhira halo pitch ho grupu ka ho kolega sira identifika tiha asuntu, depois fó ideia ba malu, karik iha asuntu refere bele halo buat ruma, entaun liuhusi feedback ba malu bele loke tan hanoin kona-ba asuntu ne’e rasik.
“Vantajen ne’e di’ak tebes, tanba dala barak tun ba terenu, dala ruma tau prioridade liu ba iha sasan ekipamentu sira. Liuhusi treinamentu ida ne’e, bele hafasil, bele uza telefoni hodi halo video no foti imagen sira, maske haree la boot, maibé bele fó mós nia benefísiu total jornalista sira neebe tuir formasaun hamutuk 11 mai husi media oin-oin.
Jornalista: Joanina Casimiro
