Díli, 19 Outubru 2026 (Iklik.Info) — Juís na’in-haat ne’ebé afeta hosi desizaun transferénsia husi Tribunál Distritál Díli afirma katak sira la kontra kompeténsia Konsellu Superiór Majistratura Judisiál (KSMJ) atu determina movimentu juís sira, maibé ezije atu desizaun hotu-hotu respeita Konstituisaun, lei no prosedimentu legál aplikável.
Iha komunikadu imprensa ne’ebé Iklik News sita husi JU,S, Jurídiku Sosiál Konsultoria katak, juís sira klarifika katak la loos katak juís sira lakoi servisu iha tribunál sira liur kapitál. Juís na’in-haat ne’e durante nia karreira sempre hatudu padraun étika no integridade aas liu, sira hotu nunka hetan prosesu dixiplinár ruma, no sira nia avaliasaun dezempeñu sempre ho kualidade di’ak.
Kestaun ne’ebé hamosu la’ós hala’o servisu iha fatin seluk, maibé legalidade hosi transferénsia juis sira. Konstituisaun hatete katak tribunál sira independente no hakruk de’it ba Konstituisaun no lei artigu 119.º, no katak juís sira, iha sira nia knaar, independente no hakruk de’it ba Konstituisaun, lei no sira nia konxiénsia artigu 121.º, n.º 2. Tanba ne’e, tuir sira nia interpretasaun Majistratura judisiál la’ós estrutura ierárkika, juís ida la simu orden husi juís seluk, inklui husi Prezidente Tribunál ka husi Juís Administradór.
Iha komunikadu ne’e, Ju,s hateten katak desizaun ne’ebé foti hosi KSMJ la signifika katak desizaun ne’e automatikamente legál se viola lei. Sira mós hatudu katak Konstituisaun garante inamovibilidade juís sira, ne’ebé signifika katak juís sira labele transfere, suspende, reforma ka demite, exetu iha kazu ne’ebé lei prevee.
“Desizaun ida ne’ebé viola gravemente lei la’ós automatikamente legál tanba de’it Konsellu Superiór Majistratura Judisiál mak foti,” Ju,s afirma iha komunikadu ne’ebé Iklik News sita husi Página ofisiál Facebook Ju,s nian, Segunda 19/10.
Iha komunikadu ne’e, Ju,s haktuir katak, konstituisaun mós garante katak juís sira inamovivel, sira labele transfere, suspende, reforma ka demite, exetu la’ós iha kazu ne’ebé lei prevee iha artigu 121.º, n.º 3. Lei estabelese prosedimentu no rekizitu ba movimentu juís sira, tanba transferénsia nunka bele sai meiu atu hasai juís husi prosesu ne’ebé sira kaer hela — ida-ne’e sei sai violasaun grave ba independénsia juís sira.
Tanba ne’e, Juís na’in-haat ne’e kaer prosesu oioin ho interese públiku boot, inklui prosesu ne’ebé envolve figura públika. Tanba ne’e, movimentu juís sira presiza kumpre lei la reprezenta de’it formalidade: kumprimentu ba lei mak garantia ba sidadaun hotu katak justisa sei la hetan manipulasaun hodi determina kazu ba juis espesífiku balun ka hadook husi kazu balun juis sira ho integridade a’as.
No Timor-Leste halo ona movimentu juís sira dala barak, tuir lei, no nunka iha problema, tanba KSMJ sempre hala’o tuir enkuadramentu legál no prosedimentu. Problema mosu foin ba dalahuluk iha Prezidénsia TribunálRekursu Afonso Carmona nian.
Maibé Kona-ba kestaun legál relasiona ho deliberasaun KSMJ transferénsia juis sira nian. Tanba ne’e, Desizaun KSMJ la determina prazu ba transferénsia. Juís sira husu ona ba KSMJ atu revoga nia desizaun tanba ilegalidade, ka alternativu atu la ezekuta desizaun refere ka ikus liu atu klarifika prazu ba implementasaun deliberasaun nian.
No Prezidente Tribunál Rekursu, mesak, sein deliberasaun husi KSMJ hanesan órgaun koletivu, determina prazu ida ne’ebé KSMJ rasik la determina. Ida ne’e usurpasaun ba kompeténsia KSMJ nian. Juís sira hatama ona impugnasaun administrativa kontra desizaun ne’e, ne’ebé, tuir lei, suspende kedas nia efikásia.
Aleinde ne’e, juís sira mós husu ona ba tribunál liuhosi rekursu kontensiozu atu suspende efikásia desizaun transferénsia KSMJ nian. Sira mós hatudu katak turnu foun ne’ebé Juís Administradór Tribunál Distritál Díli prepara seidauk hetan aprovasaun hosi KSMJ, tanba ne’e, tuir sira, tenke kontinua aplika turnu ne’ebé KSMJ aprova iha tinan kotuk.
“Juís sira husu ona ba tribunál liuhosi rekursu kontensiozu suspensaun efikásia ba desizaun transferénsia KSMJ nian,” dehan Ju,s iha komunikadu ne’e.
Iha komunikadu ne’e, juís sira mós relata kona-ba instrusaun hosi Prezidente Tribunál Rekursu atu ninia eskolta intervein hodi hasai sasán hosi juís sira iha tribunál. Sira afirma katak asaun ne’e ilegál no sira hatama ona keixa dixiplinár hasoru Prezidente Tribunál Rekursu no Juís Administradór, no sei prepara hela keixa krime.
Tanba ne’e, to’o ohin loron, la iha desizaun legál no efetiva ruma ne’ebé determina bainhira juís sira tenke sai husi Tribunál Distritál Díli. Juís sira seidauk transfere ho efetivu, no kontinua hala’o sira nia knaar tuir lei. Asaun husi Prezidente Tribunál Rekursu ka husi Juís Administradór Tribunál Distritál Díli atu obriga juís sira sai, la iha baze legál no labele produz efeitu.
Maibé Juís sira prontu atu halo diálogu no esplika kestaun hotu, maibé sei nafatin halo ezijénsia atu garante kumprimentu ba lei liuhosi prosesu leg’al aplikável, tanba independénsia juís sira la’ós priviléjiu ba sira nia an, maibé garantia ba povu tomak.
Jornalista: David da Costa
