Díli, 19 Outubru 2026 (Iklik.Info) — Timor-Leste sai uma nain hodi prepara atu hala’o Konferénsia Ministru Justisa husi nasaun membru Komunidade Países de Língua Portuguesa (CPLP) ba dala-19, ne’ebé sei realiza iha loron 26 no 27 fulan Outubru tinan ne’e ho tema krime organizadu transnasionál no fraude dijitál ka jogu ilísitu sei sai tópiku prinsipál iha konferénsia ba Estadu membru CPLP sira.
Ministru Justisa (MJ) Sérgio de Jesus Fernandes da Costa Hornai, informa progresu preparasaun no prontidaun Timor-Leste ba Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, kona-ba servisu preparasaun sira ne’ebé Ministériu Justisa, hamutuk ho ekipa servisu no entidade ministeriál relevante sira, hala’o ona atu asegura organizasaun konferénsia ne’e la’o tuir planu ne’ebé maka iha ona.
“Ha’u iha oportunidade atu hasoru malu ho Primeiru Ministru, hodi informa no relata progresu servisu balun ne’ebé Timor-Leste, liuliu IX Governu, halo iha seitór justisa, relasiona ho Konferénsia Ministru Justisa da-19 entre Estadu-membru CPLP, iha loron 26 no 27 Outubru,” dehan Ministru Justisa ba jornalista sira iha Palásiu Governu, Segunda 19/10.
Preparasaun ne’e la’ós de’it atu organiza enkontru diplomátiku, maibé mós atu asegura Timor-Leste kumpre responsabilidade nu’udár nasaun ne’ebé kaer prezidénsia rotativa CPLP nian. Tanba ne’e, Ministériu Justisa kontinua halo koordenasaun ho instituisaun relevante sira atu prepara aspetu tékniku, organizasionál no substansiál ba konferénsia.
“Daudaun ami halo hela ezersísiu preparasaun no mai relata ba Primeiru Ministru kona-ba prontidaun, relatóriu no progresu servisu sira ne’ebé Ministériu Justisa, hamutuk ho ekipa, halo iha koordenasaun ho entidade ministeriál sira ba realizasaun konferénsia ne’e,” nia hatutan.
Konferénsia Ministru Justisa CPLP da-19 sei fó atensaun ba krime organizadu, inklui jogu ilísitu, ne’ebé sai dezafiu ba seguransa, estabilidade no sistema justisa iha nasaun sira. Tanba Krime transnasionál sira la’os problema ne’ebé limita de’it ba nasaun ida, tanba atividade kriminál sira bele ultrapasa fronteira no involve rede sira ne’ebé opera iha jurisdisaun oioin.
“Prontu iha konferénsia ida ne’e mai ho tema ida ita ko’alia kona-ba krime organizadu sira ba iha Scam ka ba iha jogu fraude ilísitu sira ne’ebé la’o iha ita nia rai. Ita hili ida ne’e sai tópiku importante ida hanesan krime transnasional ke la’os de’it iha Timor maibé Estadu membru hotu-hotu, tantu iha pais ida-idak ninia iha reijaun no mós iha mundu,” nia dehan.
Situasaun ne’e presiza kooperasaun entre Estadu membru sira, inklui partilla informasaun, hametin mekanizmu jurídiku no promove asaun koordenada atu prevene no kombate krime.
Liuhosi konferénsia ne’e, Estadu membru CPLP sira sei iha oportunidade atu troka esperiénsia, diskute dezafiu komún no buka dalan atu hametin kooperasaun iha seitór justisa, liuliu iha prevensaun no kombate krime organizadu transnasionál.
Iha enkontru ne’e, Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão orienta Ministériu Justisa no entidade relevante sira atu kontinua hametin preparasaun no servisu koordenadu, atu konferénsia ne’e bele realiza ho susesu.
Orientasaun ne’e reflete importánsia koordinasaun entre instituisaun sira atu asegura katak Timor-Leste bele hala’o knaar nu’udár uma-na’in no fasilitadór ba diálogu entre Estadu-membru CPLP sira.
Konferénsia ne’e espera bele prodúz “Deklarasaun Dili”, nu’udár dokumentu konjuntu ne’ebé sei hatudu kompromisu no orientasaun Estadu membru sira kona-ba asuntu justisa no kombate krime transnasionál, tuir kontéudu ne’ebé parte sira konkorda durante konferénsia.
Deklarasaun ne’e bele sai referénsia importante ba esforsu kooperasaun entre nasaun sira, hodi hametin sistema justisa no promove resposta koordenada bá dezafiu krime organizadu ne’ebé afeta sosiedade iha rejiaun no mundu.
Ho preparasaun ne’ebé kontinua hala’o, Timor-Leste sei simu delegasaun hosi Estadu-membru CPLP sira iha Dili, atu hametin relasaun kooperasaun no promove kompromisu hamutuk iha seitór justisa.
Iha preparasaun ba konferénsia, Timor-Leste halo ona koordenasaun ho Estadu-Membru CPLP sira, inklui Angola, Brasil, Kabu-Verde, Guiné-Bissau, Guiné Ekuatorial, Mozambike, Portugal, São Tomé no Prínsipe, no Timor-Leste rasik.
Koordenasaun ne’e inklui komunikasaun ho ekipa téknika husi nasaun membru sira atu konfirma disponibilidade no partisipasaun delegasaun sira iha konferénsia ne’e. Maski disponibilidade husi nasaun hotu bele la hanesan, Governu Timor-Leste kontinua fó importánsia ba partisipasaun no kooperasaun entre membru CPLP sira.
Jornalista: David da Costa