Imperativu Umanitáriu: Tanbasá Solidariedade Importante Liu Duké Uluk

  • 0
  • 20 views

Autór: Pankaj Anand, Country Director of Oxfam in Timor-Leste.

Iha loron 19 fulan Agostu, mundu selebra Loron Umanitáriu Mundu – loron ida ne’ebé dedika atu fó onra ba ema sira ne’ebé arriska sira-nia moris atu ajuda ema seluk, no atu hamriik hamutuk ho komunidade sira ne’ebé hasoru krize. Loron sanulu-resin-ida tuir mai kedan, loron 30 fulan Agostu, Timor-Leste marka aniversáriu ida ho natureza diferente: referendu iha 1999, bainhira povu Timor-Leste vota ho maioria akontese boot atu hetan independénsia, hafoin luta naruk durante dékada barak. Data rua ne’e la iha ligasaun ofisiál entre sira, maibé sira besik malu iha kalendáriu no fó oportunidade atu reflete ba pontu ida ne’ebé importante. Progresu reál akontese bainhira ema sira lidera sira-nia prosesu rekuperasaun rasik, no bainhira ema seluk prontu atu hamriik iha sira-nia kotuk, la’ós iha oin hodi dirije sira.

Tipu solidariedade ida-ne’e agora sai susar atu hetan liu duké loloos ne’e. Konflitu, impaktu klíma no presaun ekonomia halo ema barak liután tama iha situasaun krize tinan ba tinan, enkuantu osan ne’ebé disponível ba resposta umanitária kontinua menus kompara ho nesesidade ne’ebé aumenta. Modelu ajuda tradisionál – ne’ebé desizaun no finansiamentu hela dook husi ema sira ne’ebé afetadu diretamente – nunka sufisiente, no agora nia limitasaun sai klaru liután. Lokalizasaun, iha liafuan simples, signifika fó pozisaun sentrál ba organizasaun lokál no komunidade sira, ho podér reál no rekursu reál, duke haree sira hanesan de’it benefisiáriu husi planu ema seluk nian.

La iha ema ida mak hatene komunidade ida liu ema sira ne’ebé moris iha ne’ebá. Sira komprende polítika lokál, risku sira ne’ebé la’ós sempre hatudu iha dokumentu informasaun, no forsa sira ne’ebé ema husi liur dala barak la haree. Bainhira inundasaun, rai-halai ka siklone obriga família sira husik sira-nia uma, viziñu sira, grupu feto sira, rede juventude no organizasaun lokál sira mak sai ba oin no fó resposta uluk – no sira nafatin iha ne’ebá maske ekipa internasionál sira remata sira-nia servisu no fila ba sira-nia nasaun. Apoia sira-nia lideransa la’ós de’it buat ne’ebé justu liután atu halo. Dala barak, ida-ne’e mos funsiona di’ak liután no bele dura kle’ur.

Timor-Leste fó ezemplu di’ak kona-ba ida-ne’e. Hafoin violénsia ne’ebé akontese tuir votasaun iha 1999, povu Timor-Leste harii fali sira-nia nasaun, tijolu ba tijolu – instituisaun foun, hamoris fali atividade sustenta moris, no sistema demokrátiku ne’ebé dezenvolve tuir sira-nia dalan rasik. Apoiu internasionál fó kontribuisaun importante, maibé motivasaun no inisiativa mai husi nasaun laran, la’ós husi liur. Servisu Oxfam iha Timor-Leste ohin loron reflete mós lisaun hanesan ne’e: servisu hamutuk ho organizasaun timoroan sira iha área sustenta moris rurál, preparasaun ba dezastre, direitu ba rai no sosiedade sivíl, ho énfaze ba lideransa komunidade duké orientasaun husi ema liur. Ida-ne’e inklui ajuda ba grupu lokál sira atu planeia ba risku klima, hadi’a prátika agríkola no asegura katak feto sira, ema ho defisiénsia no família sira iha área rurál iha lian ativa iha desizaun nasionál sira.

Ida-ne’e mak parte sentrál husi estratéjia Oxfam nian ne’ebé luan liután: mudansa ne’ebé dura ne’e mai bainhira podér no rekursu sira dada besik ba ema sira ne’ebé afetadu liu husi ki’ak no krize, la’ós bainhira ema seluk jere buat hotu-hotu ba sira-nia naran. Iha prátika, ida-ne’e signifika trata organizasaun lokál sira – liuliu grupu ne’ebé lidera husi feto no grupu ne’ebé lidera husi komunidade – hanesan lideres, la’ós hanesan subkontratadu. Ida-ne’e signifika finansiamentu ne’ebé fleksível natoon atu sira bele determina sira-nia prioridade rasik. No ida-ne’e signifika harii relasaun durante tinan barak, la’ós de’it durante síklu projetu, bazeia ba konfiansa ne’ebé ema hotu-hotu fahe ba malu.

Razaun atu halo ida-ne’e sai forte liután bainhira nesesidade aumenta no orsamentu sai limitadu. Resposta ne’ebé lidera husi lokál sira tende atu la’o lalais liután, adapta di’ak liután ba kontestu no responde ba ema sira ne’ebé resposta ne’e destina ba la’ós de’it ba doador ida iha fatin seluk. Solusaun ne’ebé komunidade sira ajuda dezenvolve tende atu dura liu duké síklu finansiamentu ne’ebé selu sira. No bainhira sistema internasionál oferese solidariedade duké kontrolu, sistema ne’e trata ema sira ne’ebé afetadu husi krize hanesan sujeitu ne’ebé lidera sira-nia rekuperasaun rasik, tanba ne’e mak sira rasik.

Loron Umaitáriu Mundiál ne’e mak oportunidade ida atu hanoin fila fali ba traballadór umanitáriu sira ne’ebé hala’o sira-nia servisu iha kondisaun perigózu no ba sivíl sira ne’ebé lori kustu boot liu husi krize – no atu haforsa fali apelu ba asesu umanitáriu seguru no respeitu ba prinsípiu umanitáriu sira. Aniversáriu independénsia Timor-Leste mak oportunidade ida atu selebra ema sira ne’ebé insiste atu determina sira-nia futuru rasik, maske hasoru dezafiu boot. Istória rua ne’e diferente, maibé pontu fundamentál hanesan: asaun umanitária tenke bazeia ba lideransa lokál no parseria reál, la’ós de’it ajuda ne’ebé entrega husi fatin seluk.

Solidariedade la’ós lema ida atu tau iha banner. Solidariedade mak desizaun prátika, no dala ruma la fásil, atu fahe podér, rona molok halo asaun, no tau rekursu sira ne’e iha ema sira ne’ebé besik liu ba problema ne’e nia liman. Ho nesesidade sira ne’ebé aumenta no rekursu sira ne’ebé limitadu, desizaun ida-ne’e la’ós opsionál; ida-ne’e mak tarefa umanitária sentrál iha tempu ohin. Bainhira komunidade lidera, ita sira seluk mobiliza atu apoia sira husi kotuk duké hamriik iha sira leten, esperansa la’ós de’it ona liafuan iha pájina ida no hahú sai realidade.

 

OMS  Kompromete Sei Reforsa Timor-Leste Hodi Reduz Moras Tuberkuloje Liuhusi Vasinasaun
Prev Post OMS Kompromete Sei Reforsa Timor-Leste Hodi Reduz Moras Tuberkuloje Liuhusi Vasinasaun
The Humanitarian Imperative: Why Solidarity Matters More Than Ever
Next Post The Humanitarian Imperative: Why Solidarity Matters More Than Ever