Ramos Horta: F-FDTL Tenke Sai Pilar Estratéjiku ba Defeza, Seguransa no Dezenvolvimentu Nasionál

  • 0
  • 23 views

Baucau, 20 Agostu 2026, (Iklik.Info)- Iha selebrasaun aniversáriu FALINTIL- Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) ba dala-51, Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta hateten  F-FDTL tenke sai nu’udar pilar estratéjiku ba defeza, seguransa no dezenvolvimentu nasionál, liuhosi hametin kapasidade operasionál, formasaun no espesializasaun téknika, no dezenvolvimentu komponente terrestre, naval no aéreu.

Prezidente Ramos-Horta, mós hateten, ligasaun entre defeza, seguransa no dezenvolvimentu sai importante liután iha situasaun mundu ohin loron. Nasaun ida ne’ebé seguru, tuir nia, mak nasaun ne’ebé bele kria oportunidade ba sidadaun, hametin instituisaun no oferese esperansa ba jerasaun sira iha futuru.

Tanba ne’e, dezenvolvimentu F-FDTL tenke haree nu’udar parte integrante husi prosesu konstrusaun nasionál. Forsa defeza moderna la sukat de’it hosi kapasidade operasionál, maibé mós hosi koñesimentu, kompeténsia téknika no servisu espesializadu ne’ebé bele dezenvolve ba benefísiu país nian.

“Komponente terrestre, naval no aéreu husi F-FDTL nian reprezenta área estratéjika sira ba futuru Timor-Leste nian,” dehan Prezidente Repúblika Ramos-Horta, bainhira halo nia diskursu iha Aniversáriu FALINTIL nian ba dala-51, iha Abu Lir, Postu Administrativu Matebian, Munisípiu Baucau, Kinta, 20/08.

Tanba atu hametin kapasidade sira ne’e, presiza investimentu kontínuu iha formasaun, espesializasaun téknika, jestaun ekipamentu, infraestrutura no dezenvolvimentu indústria no servisu sira ne’ebé liga ho defeza nasionál.

Tanba ne’e, manutensaun ró, aviaun, veíkulu, sistema komunikasaun no ekipamentu seluk presiza koñesimentu tékniku avansadu. Kapasidade ne’e bele kontribui ba harii kompeténsia nasionál, estimula setór ekonómiku espesializadu no promove parseria ba transferénsia teknolojia no koñesimentu.

Aleinde ne’e, kapasidade Forsa Defeza sira iha área enjeñaria, lojístika, komunikasaun, saúde, transporte, aviasaun, navegasaun no jestaun krize bele mós hametin kapasidade ekonómika nasionál no fó benefísiu ba sosiedade.

Prezidente José Ramos-Horta mós lembra katak dame la signifika de’it laiha konflitu. Dame ne’ebé dura ba tempu naruk tenke harii liuhosi edukasaun, saúde, empregu, justisa sosiál, protesaun ambientál no konfiansa entre sidadaun no instituisaun sira.

“Ida ne’e mak ita nia jerasaun nia dezafiu atu transforma independénsia ne’ebé ita nia eroi sira konkista ba prosperidade ne’ebé timoroan hotu-hotu fahe hamutuk,” dehan Ramos-Horta.

Nia mós esplika, Timor-Leste iha mundu, Timor nia independénsia la’ós de’it rezultadu husi aten brani no determinasaun povu timoroan, maibé mós hetan apoiu no solidariedade husi país barak, organizasaun internasionál no sidadaun sira iha mundu ne’ebé fiar iha direitu Timor-Leste ba liberdade no autodeterminasaun.

“Ita nia independénsia hetan liuhusi aten brani no determinasaun husi ita nia povu, maibé mós liuhusi solidariedade husi país barak, organizasaun internasionál sira,”  Ramos-Horta afirma.

Tanba esperiénsia istórika ne’e, Timor-Leste dezde restaurasaun independénsia adopta polítika esterna ne’ebé bazeia ba amizade entre povu sira, respeitu ba direitu internasionál no diálogu entre nasaun sira hodi promove no defende dame.

Tuir nia, influénsia país ida nian la’ós depende de’it ba dimensaun jeográfika ka populasaun, maibé mós ba valór sira ne’ebé país ida defende no responsabilidade ne’ebé nia asume iha komunidade internasionál.

Tanba ne’e, ohin loron Timor-Leste nu’udar nasaun independente no membru Nasoens Unidas, Organizasaun Mundiál Komérsiu, ASEAN, CPLP no grupu g7+. Timor-Leste mós partisipa ativu iha fórum internasionál sira, integra Estadu Illa Ki’ik sira iha Dezenvolvimentu (SIDS) no sai membru observadór iha Fórum Illa Pasífiku.

“Ita-nia lian iha mundu mai hosi ita-nia istória no ita-nia kompromisu permanente ba dignidade umana, justisa, solidariedade no kooperasaun entre povu sira,” dehan Ramos-Horta.

Ramos Horta mós hakuir, Timor-Leste nia entrada ba ASEAN sai momentu importante ida iha trajetória diplomátika país nian. Liuhosi integrasaun ba organizasaun rejionál ne’e, Timor-Leste kumpre aspirasaun hosi jerasaun oioin no reafirma ninia identidade nu’udar nasaun iha Sudeste Aziátiku.

“ONU akompaña ona ita iha ita-nia kamiñada husi momentu difisil liu iha ita nia istória to’o konsolidasaun Estadu independente,” nia subliña.

Tanba, iha mundu ne’ebé hasoru funu, krize umanitária, alterasaun klimátika, pandemia no dezigualdade ne’ebé aumenta, Timor-Leste sei kontinua defende fortalesimentu multilateralizmu no orden internasionál ne’ebé bazeia ba direitu, diálogu no kooperasaun entre povu sira.

Horta mós esplika, kooperasaun internasionál sei kontinua importante ba dezenvolvimentu Timor-Leste. Maibé, kooperasaun ne’e tenke tama ba etapa foun, bazeia ba parseria ekilibrada, transferénsia koñesimentu, investimentu sustentável, formasaun ba foin-sa’e sira no reforsu instituisaun nasionál.

Timor-Leste, la hakarak sai de’it benefisiáriu husi solidariedade internasionál, maibé mós hakarak sai parseiru ativu ne’ebé iha kapasidade atu fahe esperiénsia, kontribui ba solusaun komún no asume responsabilidade iha komunidade globál.

“Ita hakarak Timor-Leste la’ós de’it sai benefisiáriu ba solidariedade internasionál, maibé sai mós parseiru ativu ida, ne’ebé iha kapasidade atu fahe esperiénsia sira, kontribui ba solusaun komún sira no asume responsabilidade sira iha komunidade global,”dehan Ramos-Horta.

Kompromisu ne’e mós hatudu liuhosi partisipasaun F-FDTL no PNTL iha misaun manutensaun pás Nasoens Unidas. Prezensa militár no polísia timoroan iha operasaun manutensaun pás internasionál konsidera hanesan indikasaun katak Timor-Leste, maski nu’udar nasaun joven, preparadu atu oferese solidariedade no kontribui ba seguransa koletiva.

Jornalista: David da Costa

Modernizasaun F-FDTL Tenke Foka ba Ema, Teknolojia no Kooperasaun Estratéjika
Prev Post Modernizasaun F-FDTL Tenke Foka ba Ema, Teknolojia no Kooperasaun Estratéjika
Selebrasaun Loron Falintil Ba 51, Juventude Rekomenda F-FDTL Servisu ho  Profisionalismu Hodi  Evita Mafia Atake Nasaun
Next Post Selebrasaun Loron Falintil Ba 51, Juventude Rekomenda F-FDTL Servisu ho Profisionalismu Hodi Evita Mafia Atake Nasaun