Prezidente Horta Sei Ko’alia Iha Austrália Kona-ba Demokrasia, Enerjia no Mudansa Klimátika

  • 0
  • 4 views

Díli, 14 outubru 2026 (Iklik.Info)— Prezidente Repúblika (PR) no laureadu prémiu nobel ba pás, José Ramos-Horta, sei hala’o vizita ba austrália husi loron 16 to’o 20 outubru 2026, atu partisipa iha série atividade importante sira iha Sydney no Perth, ho foku ba demokrasia, kooperasaun rejionál, seguransa enerjétika no mudansa klimátika.

Iha komunikadu ofisiál ne’ebé Iklik News sita katak, iha sydney, Prezidente Ramos-Horta sei hato’o palestra públika prinsipál iha eventu ne’ebé organiza husi Sentru Sudeste Aziátiku Sydney (SSEAC), iha universidade Sydney, iha loron 16 outubru 2026. palestra ne’e sei lori títulu “Revizita Demokrasia iha tempu turbulentu sira: lisaun sira husi sudeste aziátiku no papel sudeste aziátiku iha mundu”.

Palestra ne’e akontese iha períodu importante ba Timor-Leste, depois nasaun ne’e sai membru ba dala 11 husi Asosiasaun Nasaun sira Sudeste Aziátiku (ASEAN), iha loron 26 outubru 2025. adezaun ne’e marka espansaun dahuluk ba ASEAN dezde 1999 no aumenta importánsia kooperasaun rejionál iha diskusaun kona-ba papel sudeste aziátiku iha mundu.

Prezidente Ramos-Horta mak ko-resipiente prémiu nobel ba pás iha tinan 1996, tanba ninia esforsu durante dekada sira atu defende rezolusaun justu no pasífika ba konflitu iha Timor-Leste. Nia atualmente hala’o mandatu segundu nu’udar Prezidente Repúblika, hahú husi maiu 2022, depois nia mandatu primeiru entre 2007 no 2012. antes ne’e, nia mós hala’o kna’ar nu’udar Primeiru Ministru entre 2006 no 2007, no Ministru Negósiu Estranjeiru.

Esperiénsia direta Prezidente Ramos-Horta nian kona-ba tranzisaun demokrátika no reziliénsia nasaun nian sei sai parte importante husi diskusaun iha palestra ne’e.

Palestra sei esplora moós Timor-Leste nia dalan husi okupasaun no rezisténsia ba nasaun demokrátika, implikasaun husi adezaun ba ASEAN iha tinan 2025 ba koezaun rejionál, no dezafiu sira ne’ebé sudeste aziátiku enfrenta, inklui retrogresu demokrátiku no kompetisaun jeopolítika.

Prezidente Ramos-Horta sei hato’o diskursu prinsipál ho tema “revizita demokrasia iha tempu turbulentu husi 1975 to’o 2025”, ne’ebé sei kontinua ho diskusaun painél.

“Iha aniversáriu Balibo Five nia mate ba dala 51, ha’u sente onradu atu hamutuk ho komunidade universidade Sydney nian hodi hanoin hikas jornalista aten brani sira ne’e. palestra ne’e hanesan oportunidade ida atu reflete kona-ba viajen Timor-Leste nian husi okupasaun no rezisténsia ba nasaun demokrátiku—viajen ida ne’ebé agora kontinua nu’udar membru kumpletu asean nian,” Hateten Prezidente Ramos-Horta.

Data palestra nian, 16 outubru, iha signifikadu istóriku tanba marka aniversáriu ba dala 51 husi jornalista na’in lima ne’ebé mate iha Balibo, Timor-Leste, iha loron 16 outubru 1975.

Nu’udar rekoñesimentu ba sira nia kontribuisaun no sakrifísiu, programa sei inklui segmentu espesiál durante minutu 10 atu hanoin hikas jornalista na’in lima mate iha Balibo, no fó onra ba sira nia legadu iha luta ba liberdade imprensa iha Timor-Leste. Iha momentu ne’e, sei entrega mós arranju ai-funan ba membru família sira husi jornalista na’in lima ne’ebé sei moris.

Depois atividade iha Sydney, Prezidente Ramos-Horta, sei viajen ba Perth Austrália atu partisipa iha simeira global citizen now: Perth 2026, ne’ebé sei hala’o husi loron 18 to’o 20 outubru 2026, molok konferénsia nasaun sira kona-ba mudansa klimátika (COP31).

Simeira ne’e sei hala’o iha sentru konvensaun no espozisaun Perth, iha Austrália Osidentál, no sei kria plataforma ba líder sira husi setór oioin atu promove solusaun prátika, anuncia kompromisu foun, hametin parseria no mobiliza investimentu.

Fokus prinsipál simeira nian mak atu habelar asesu ba enerjia moos, aselera eletrifikasaun, hametin seguransa enerjétika no apoia dezenvolvimentu globál. Atividade ne’e sei halibur líder governu, emprezáriu, filantropia, povu primeiru no komunidade indíjena sira, akademiku no reprezentante sosiedade sivíl.

Objetivu simeira ne’e mak atu hametin kolaborasaun entre setór sira, loke dalan ba kompromisu foun no kria dinamika pozitivu molok COP31.

Iha Segunda-feira, loron 19 outubru 2026, Prezidente Ramos-Horta sei partisipa iha konversa ho tema “enerjia, seguransa no independénsia”, ne’ebé sei modera husi Tzeporah Berman, prezidente tratadu naun-proliferasaun kombustível fósil nian.

Entre oradór prinsipál sira ne’ebé anunsia ona ba global citizen now: Perth 2026 mak Prezidente Timor-Leste no laureadu prémiu nobel ba pás, José Ramos-Horta; Primeiru Ministru antiguá no Barbuda no Prezidente iha ezersísiu komunidade nasaun sira nian (Commonwealth), S.E. Gaston Browne; Primer Austrália osidentál no Ministru ba indústria defeza, turizmu, komérsiu no investimentu Hon. Roger Cook.

No Prezidente no Diretór ezekutivu globál sosiedade ázia nian, no Primeiru Ministru Austrália ba dala 26, Kevin Rudd; Diretór ezekutivu ajénsia enerjia internasionál, dr. Fatih Birol; kapitaun husi fremantle dockers, Alex Pearce; no Vise sekretária Jerál nasaun unidas, Amina j. Mohammed, ne’ebé sei hato’o diskursu liuhusi vídeo.

No sira sei hamutuk ho líder no ativista sira husi indústria, governu, setor emprezarial, filantropia, povu primeiru no komunidade indíjena sira, akademia no sosiedade sivíl, hodi subliña importánsia kolaborasaun entre setór sira atu aselera tranzisaun enerjétika globál.

“Simeira global citizen now: perth mak plataforma ida atu hasoru dezafiu sira ne’ebé define ita nia era seguransa enerjétika, reziliénsia klimátika no tranzisaun ba futuru sustentável. Ha’u sente onradu atu hamriik hamutuk ho eis prezidente Anote Tong, Primeiru Ministru Gaston Browne, Premier Roger Cook, eis Primeiru Ministru Kevin Rudd no líder ilustres husi governu, setor emprezarial no sosiedade sivíl sira,” hateten Prezidente Ramos-Horta.

Tanba ne’e  Timor-Leste, nu’udar nasaun ne’ebé vulnerável tebes ba mudansa klimátika, konversa ne’e la’ós abstratu; ida ne’e ezistensiál.

“Ha’u hein atu avansa solusaun sira ne’ebé garante independénsia enerjétika, estabilidade rejionál no tranzisaun ida ne’ebé justu ba ema hotu,” Ramos-Horta Afirma.

Ohin Prezidente Repúblika José Ramos-Horta ba ona Austrália no tuir programa vizita nian, Prezidente Ramos-Horta sei fila hikas mai  Díli, Timor-Leste, iha loron 21 outubru 2026.

Jornalista: David da Costa

Prezidente Horta Sei Ko’alia Iha Austrália Kona-ba Demokrasia, Enerjia no Mudansa Klimátika
First Post Prezidente Horta Sei Ko’alia Iha Austrália Kona-ba Demokrasia, Enerjia no Mudansa Klimátika
SEFOPE: Revizaun Salariu Minimu  hein deit aprovosaun Konsellu Ministru
Next Post SEFOPE: Revizaun Salariu Minimu hein deit aprovosaun Konsellu Ministru