Aniversáriu FALINTIL ba dala-51, Horta hato’o Omenajen ba Erois no Legadu FALINTIL iha Foho Matebian

  • 0
  • 33 views

Baucau, 20 Agostu 2026, (Iklik.Info)- Prezidente Repúblika (PR) José Ramos-Horta hato’o omenajen ba eróis no legadu FALINTIL sira, iha serimónia komemorasaun aniversáriu ba dala-51 FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), ne’ebé hala’o iha Foho Matebian hun, Munisípiu Baucau, hodi lembra no onra sira hotu ne’ebé sakrifika sira nia moris iha luta ba ukun-rasik-an Timor-Leste.

Prezidente Repúblika, Ramos-Horta, hato’o nian omenajen ba eróis, veteranu, família sira no ema hotu ne’ebé fó sira nia moris, tempu no sakrifísiu ba luta ukun-rasik-an Timor-Leste nian. No rekoñesimentu ba sira ne’ebé mate iha kampu funu, sofre prizaun, persegisaun no tortura, reziste iha foho, no família sira ne’ebé suporta auzénsia no terus durante luta ba independénsia.

“Iha ne’e, iha Matebian nia hun, ita fó omenajen ba sira hotu ne’ebé fó sira nia moris ba ukun rasik-an, sira ne’ebé mate iha kampu funu nian, sira ne’ebé sofre prizaun, persegisaun no tortura, sira ne’ebé reziste iha foho, família sira ne’ebé suporta auzénsia no terus,” dehan Prezidente Repúblika Ramos-Horta, bainhira halo nia diskursu iha Aniversáriu FALINTIL nian ba dala-51, iha Abu Lir, Postu Administrativu Matebian, Munisípiu Baucau, Kinta, 20/08.

Ramos-Horta mós hato’o rekoñesimentu ba feto no joven sira rezisténsia nian, lider relijiozu sira hanesan Dom Martinho d a Costa Lopes, Dom Ricardo no Dom Filipe Ximenes Belo, Dom Basílio, lider komunitáriu sira, ativista sira iha diáspora no eróis anónimu sira hotu ne’ebé halo kauza Timor-Leste nian moris nafatin.

“Ita mós fó omenajen ba lider boot polítiku no militár sira ita nia luta nasionál nian, Francisco Xavier Amaral, Nicolau Lobato, Fernando Lassama de Araújo, Mahuno, David Alex, Nino Konis Santana, Francisco Guterres Lú-Olo, João Carrascalão, no komandante asua’in sira hanesan Komandante Aquiles, Carmo, José Silva, ne’ebé sei moris nafatin iha ita nia imajináriu koletivu no iha ita nia fuan,” Ramos-Horta dehan.

Nia mós hato’o respeitu ba erói moris sira no hasa’e orasaun ba Maromak, ho rekoñesimentu ba lider sira hanesan Kay Rala Xanana Gusmão, Taur Matan Ruak, Lere Anan Timur, Falur Rate Laek no Mari Alkatiri, inklui mane no feto boot sira seluk iha fileira FALINTIL nian, veteranu sira no ema hotu ne’ebé kontribui ba restaurasaun independénsia Timor-Leste nian.

“Libertasaun Timor-Leste hetan liu husi uniaun estraordinária entre Rezisténsia Armada, Rede Klandestina no Frente Esterna. Ida-idak asume nia responsabilidade rasik, hasoru sakrifísiu boot sira no hala’o papél ida ne’ebé indispensavel. Laiha dimensaun ida hosi dimensaun sira ne’e maka ketaketak sei hetan vitória,” Ramos-Horta dehan.

Tanba Rezisténsia Armada, ne’ebé FALINTIL reprezenta, hasoru misaun ne’ebé susar liu, liuhusi rezisténsia ba okupasaun militár iha kondisaun asimetria estrema, ho rekursu materiál ne’ebé menus, maibé ho forsa morál ne’ebé estraordinária.

Durante tinan 24, funu-na’in rihun ba rihun reziste iha foho no foho-leet sira, hasoru hamlaha, moras, izolamentu no lakon sira nia maluk barak. Sira nia aten-barani la’ós de’it aten barani militár, maibé mos aten barani umanu ne’ebé sustenta hosi konviksaun katak liberdade ne’e posível.

Barak hosi funu na’in sira ne’e joven sira ne’ebé husik sira nia família, aldeia no planu pesoál hodi defende mehi koletivu ida. Barak mate la hatene sira nia naran, maibé sira-nia kontribuisaun sei hakerek nafatin iha istória Nasaun Timor-Leste nian.

Iha sorin seluk, Rede Klandestina sai nu’udar ligasaun vital entre luta armada no povu Timor-Leste. Mane no feto sira organiza rede informasaun, garante apoiu lojístiku, transmite mensajen, proteje kombatente sira no mantein moris nafatin komunidade sira nia determinasaun.

“Frente Externa lori Timor-Leste nia lian ba mundu tomak, no país belun sira, hanesan País Afrikanu Lian Ofisiál Portugés (PALOP), Portugál no Brazil, entre sira seluk, sai hanesan fundamentál hodi amplifika ita nia lian, hametin ita nia kauza no projeta iha fórum no organizasaun internasionál oioin,” Ramos-Horta hateten.

Vitória Timor-Leste nian, tuir Prezidente, mós rezultadu hosi forsa diplomasia, solidariedade internasionál no kapasidade atu transforma luta povu ki’ik ida nian ba kauza universál justisa no autodeterminasaun.

Iha diskursu ne’e, Prezidente mós presta omenajen ba feto rezisténsia sira iha frente hotu-hotu luta nian. Sira partisipa nu’udar kombatente, mensajeiru, enfermeiru, responsável hosi rede klandestina, protetóra família no guardiaun memória koletiva.

“Ita mós presta omenajen ba feto rezisténsia sira iha frente hotu-hotu luta nian. Tanba feto sira hasoru violénsia no lakon pesoál durante luta, no sira nia aten-barani konsidera nu’udar espresaun ida ne’ebé aas ba forsa morál povu Timor-Leste nian,” nia dehan.

Nune’e mós Estudante no ativista joven sira mós partisipa iha luta klandestina, organiza movimentu solidariedade no defende identidade Timor-Leste, hodi loke dalan ba jerasaun ukun-rasik-an.

Agora, juventude Timor-Leste iha misaun foun atu transforma legadu ne’ebé sira simu ba responsabilidade hodi harii nasaun ida ne’ebé justu liu, dezenvolvidu liu no pasífiku liu.

“Memória kona-ba ita-nia istória labele serve de’it atu selebra konkista sira pasadu nian. Ida-ne’e tenke inspira haraik-an, responsabilidade no kompromisu ida ne’ebé permanente ba futuru,” Ramos-Horta subliña.

Tanba valór sira ne’ebé fó dalan ba povu ki’ik ida atu reziste durante dékada barak kontinua sai orientasaun ba jerasaun ohin. Valór hirak ne’e inklui aten-barani hasoru adversidade, dixiplina hasoru difikuldade, solidariedade entre maun-alin, respeitu ba ema nia dignidade, lealdade ba kauza nasionál no konfiansa katak justisa bele manan.

“Jerasaun atuál sira la’ós bolu atu repete sakrifísiu sira hosi ita nia eroi sira, maibé atu fó onra ba sira-nia legadu liuhosi serbisu, edukasaun, defeza demokrasia nian, respeitu ba instituisaun sira no konstrusaun unidade nasionál ne’ebé permanente,” Ramos-Horta Afirma.

Tanba ida ne’e mak FALINTIL nia legadu loloos,  la’ós de’it vitória luta ida nian, maibé afirmasaun ba valór sira husi povu ida ne’ebé fiar katak liberdade ne’e posivel.

Jornalista: David da Costa

Tribunal Dili Muda Medida Koasaun, Arguidu 13 Kazu Scam Call Centre Tama Prizaun Preventiva
Prev Post Tribunal Dili Muda Medida Koasaun, Arguidu 13 Kazu Scam Call Centre Tama Prizaun Preventiva
Horta: Liberdade Konkista Ona, Agora Jerasaun Foun Tenke Konsolida no Transforma Timor-Leste
Next Post Horta: Liberdade Konkista Ona, Agora Jerasaun Foun Tenke Konsolida no Transforma Timor-Leste