Díli, 12 Novembru 2026 (Iklik News) – Jornalista Cristina Ximenes no Vascolino Germano hato’o sentimentu tristeza no kondolénsia kle’an ba mate jornalista veteranu Gaudensio Marques Figueiredo, ne’ebé koñesidu ho naran Maun Dede, hodi konsidera nia mate nu’udar lakon boot la’ós de’it ba família, maibé mós ba istória jornalizmu Timor-Leste, tanba durante nia moris dedika an tomak ba profisaun jornalizmu independente, defende prinsipiu lia-loos no kontribui maka’as ba formasaun jornalista jerasaun foun.
Jornalista RAFA hanesan mós eis Jornalista Media Jornal Independente, Cristina Ximenes, hato’o sentimentu triste no lakon boot jornalista Timor-Leste ida ne’ebé potensiál tanba durante jornalista Gaudensio Marques Figueiredo “Dede” moris dedika an ba profisaun jornalizmu no kontribui maka’as ba dezenvolvimentu jornalizmu independente iha Timor-Leste.
Ba jornalista Cristina Ximenes Jornalista Gaudensio Marques Figueiredo “Dede la’ós de’it kolega servisu, maibé figura ida ne’ebé iha papél importante hanesan maun no mentor ba jornalista sira, liuliu ba jornalista jerasaun foun.
“Hanesan jornalista, ha’u sente triste tebes no lakon boot. Maun Dede la’ós de’it kolega servisu, maibé hanesan maun ida, mentor ida ba ami. Bainhira rona notísia ne’e, ha’u sente hanesan mundu jornalizmu Timor-Leste lakon tiha pilar ida. Ami lakon ema ne’ebé sempre hamriik iha oin hodi buka lia-loos ba povu,” dehan jornalista Cristina ba Iklik News liu husi via WhatsApp, Kinta 12/11.
Cristina Ximenes esplika katak, Jornalista Gaudensio nia kontribuisaun boot liu mak nia dedikasaun ba jornalizmu independente no profisionál. Durante nia tempu hala’o knaar, nia la’ós de’it hakerek notísia, maibé mós kontribui atu forma no hanorin jornalista jerasaun foun atu hakerek tuir faktu, ho balansu no responsabilidade. No ajuda tebes hametin liberdade imprensa iha Timor-Leste, iha tempu ne’ebé susar tebes.
Tuir RAFA Cristina Ximenes, iha servisu jornalístiku, Jornalista Gaudensio sempre defende prinsipiu fundamentál tolu, mak lia-loos, independénsia no umanidade. Prinsípiu lia-loos, nia sempre hanorin katak jornalista labele inventa informasaun, maibé tenke halo verifikasaun antes publika notísia. Prinsípiu independénsia, jornalista tenke iha liberdade hodi hala’o knaar, la hakru’uk ba presaun polítika ka osan. Enkuantu prinsipiu umanidade, jornalista tenke hakerek ho respeitu ba ema hotu, liuliu vítima sira no komunidade ki’ik.
“Prinsipiu tolu ne’ebé Maun Dede sempre defende mak, lia-loos nia sempre dehan, jornalista labele inventa, tenke verifika. Independénsia nia la hakru’uk ba presaun polítika ka osan. Umanidade, nia hakerek ho respeitu ba ema, liu-liu ba vítima no komunidade ki’ik sira,” Cristina deklara.
Relasiona ho ezemplu ba jornalista jerasaun foun, Cristina Ximenes konsidera Jornalista Gaudensio, nia moris rasik hanesan eskola ida ne’ebé bele sai referénsia ba jornalista sira iha futuru. Atu sai jornalista profisionál, la presiza de’it iha koñesimentu no matenek, maibé tenke iha pasiénsia, onestidade no korajen atu hala’o knaar ho responsabilidade.
“Nia ezemplu hatudu katak, maski ekipamentu menus, saláriu ki’ik, maibé se ita iha fuan ba profisaun, ita bele halo mudansa boot ba nasaun. Ami jerasaun foun tenke kontinua nia legadu ne’e,” Cristina afirma.
Jornalista RAFA Cristina Ximenes hato’o kondolénsia kle’an ba família Gaudensio Marques Figueiredo no apela ba kolega jornalista sira atu kontinua defende valor no prinsipiu jornalístiku ne’ebé Jornalista Gaudensio sempre promove durante nia moris.
“Ba família Maun Dede, ami hato’o sentidu kondolénsia kle’an. Maun Dede nia mate, la’ós de’it família nia lakon, maibé nasaun tomak nia lakon,” Cristina hato’o.
Cristina Ximenes mós husu ba kolega jornalista sira atu hamutuk kontinua Jornalista Gaudensio Marques Figueiredo, nia mehi no legadu, liuhusi servisu jornalístiku ne’ebé bazeia ba lia-loos no korajen.
Nune’e mós, Jornalista husi Jornal Independente, Vascolino Germano, hato’o sentimentu triste no laran kanek tanba lakon jornalista Gaudensio Marques Figueiredo, ne’ebé durante nia moris dedika an tomak ba profisaun jornalizmu iha Timor-Leste. Nia mate la’ós de’it lakon kolega ida iha servisu jornalizmu, maibé hanesan lakon maun ida iha família rasik, lakon ne’e sai lakon boot ba istória jornalizmu Timor-Leste.
“Ha’u sente laran kanek tebes, la’ós hanesan lakon maun ida iha servisu jornalizmu de’it, maibé sente hanesan lakon maun ida iha uma laran. Tanba ne’e, bainhira rona Maun Dede lakon vida, ha’u sente hanesan parte ida husi ami-nia istória jornalizmu nian mós lakon. Maibé ha’u sente orgullu, tanba nia moris tomak nia dedika ba profisaun ne’e to’o husik hela mundu,” dehan Vascolino Germano.
Jornalista Vascolino esplika katak, Jornalista Gaudensio nia kontribuisaun importante liu mak hanorin jornalista sira atu komprende katak jornalizmu la’ós de’it hakerek no publika notísia, maibé iha responsabilidade boot atu serví povu.
“Maun Dede sempre defende prinsipiu lia-loos, tanba nia sempre dehan ba ami katak jornalista bele sala, maibé labele bosok. Nia mós enkoraja ami atu labele tauk hakerek lia-loos no nia hanorin ami oinsá halo investigasaun ba asuntu importante ruma,” nia afirma.
Aleinde ne’e, Jornalista Gaudensio mós hanorin jornalista sira atu respeita fonte informasaun, respeita kolega servisu no respeita ema ne’ebé jornalista entrevista, hanesan parte importante husi étika profisionál jornalístiku. Atu sai jornalista di’ak, la presiza iha pozisaun aas ka osan barak, maibé presiza iha fuan, pasiénsia no vontade atu kontinua aprende.
“Ba jerasaun foun, Maun Dede nia moris mak eskola ida. Nia hatudu katak atu sai jornalista di’ak, la presiza iha kadeira aas ka osan barak. Presiza de’it iha fuan, iha pasiénsia, no iha vontade atu aprende,” Vascolino deklara.
Jornalista Vascolino mós apela ba jornalista foun sira atu tuir jornalista Gaudensio nia ezemplu, liuliu iha servisu atu fó lian ba ema sira ne’ebé laiha oportunidade atu hato’o sira-nia lian ba governu.
“Maun Dede la buka naran boot, maibé nia lori lian ema sira ne’ebé laiha lian ba governu. Maski nia isin loron la hamutuk ona ita, maibé nia servisu sei moris nafatin liuhusi ita-nia hakerek,” nia hatutan.
Enkuantu ba kolega jornalista sira, Jornalista Vascolino husu atu la husik jornalista Gaudensio nia espíritu lakon, maibé kontinua nia servisu no prinsipiu ne’ebé nia husik hela.
Jornalista: David da Costa