Dili, 11 Novembru 2026 (Iklik.Info) – ohin Parlamentu Nasionál aprova iha votasaun jeneralidade Proposta Lei Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ba tinan 2027, ho montante osan US$2.568,5 billaun ne’ebé maka nunu governu konstitusionál aprezenta ho votus a favor 41, kontra 0 no abstensaun 23. Aprovasaun ne’e marka etapa importante ida iha prosesu diskusaun no aprovasaun orsamentu estadu ba tinan oin mai, ne’ebé sei orienta implementasaun programa no prioridade dezenvolvimentu Governu nian iha tinan 2027.
Iha komunikadu ofisiál ne’ebé Iklik News sita katak, Parlamento Nasionál aprova ona iha votasaun jeneralidade Proposta Lei Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ba tinan 2027, ne’ebé aprezenta husi IX Governu Konstitusionál, iha kuarta-feira (11/11), iha Díli, ho votus a favor 41, kontra 0 no abstensaun 23, depois de hala’o debate parlamentár durante loron tolu kona-ba prioridade no rekursu orsamentál Governu nian ba tinan oin.
Proposta orsamentál ne’e, ho lema “Hametin Reziliénsia liuhusi Transformasaun: Diversifika Ekonomia ba Futuru Sustentável”, estabelese orsamentu globál konsolidádu ho montante US$2.568,5 billaun.
Proposta OJE 2027 husi IX Governu Konstitusionál ne’e fó prioridade ba diversifikasaun ekonómika, investimentu produtivu, kriasaun empregu, hadi’a servisu públiku no sustentabilidade finansas públikas, tuir Programa Governu nian no Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu 2011–2030.
Iha abertura debate parlamentár, iha loron 9 Novembru, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, salienta nesesidade atu asegura jestaun rigorozu no responsavel ba rekursu finanseiru Estadu nian, hametin kapasidade produtiva nasionál no hamenus gradualmente dependénsia ba rekursu petrolíferu.
Xefe Governu nian mós subliña katak proposta orsamentál ne’e prepara bazeia ba abordajen ne’ebé fó énfaze ba polítika públika sira ho orizonte tinan lima, hodi hametin ligasaun entre alokasaun orsamentál, programa no rezultadu ne’ebé hein atu atinji, liuhusi mekanizmu avaliasaun ne’ebé rigorozu ba utilizasaun rekursu públiku sira.
OJE 2027 prevé investimentu públiku ho montante US$535,3 millaun husi ne’ebé US$505,8 millaun destina ba projetu kapitál dezenvolvimentu nian. Iha área prioridade investimentu nian, inklui infraestrutura, agrikultura, turizmu, saúde, edukasaun, protesaun sosiál no dezenvolvimentu lokál.
Proposta orsamentál ne’e mós kontempla rekursu no mekanizmu sira atu hadi’a efisiénsia despeza públika no hametin reseita interna, inklui reforma iha jestaun finanseira Estadu nian no apoiu ba dezenvolvimentu setór privadu, ho objetivu atu diversifika fonte prinsipál ekonomia nian.
Aleinde ne’e, orsamentu ne’e prevé mós rekursu nesesáriu ba realizasaun Eleisaun Prezidensiál 2027, eleisaun munisipál sira ne’ebé karik sei hala’o, no hahú preparasaun ba Prezidénsia Timor-Leste nian iha ASEAN iha tinan 2029.
Proposta Lei OJE 2027 ne’e submete ona ba Parlamento Nasionál iha loron 1 Outubru 2026 no hetan apresiasaun husi komisaun parlamentár kompetente sira, antes tama ba debate iha generalidade ne’ebé hala’o durante loron 9 to’o 11 Novembru.
Ho aprovasaun iha generalidade, proposta lei ne’e sei kontinua ba prosesu diskusaun no votasaun iha espesialidade, ne’ebé prevé atu hahú iha loron 24 Novembru. Enkuantu prazu ba aprezentasaun proposta alterasaun nian sei remata iha oras 17:00, loron 13 Novembru.
Depois de remata diskusaun iha espesialidade, Parlamento Nasionál sei hala’o votasaun finál globál. Se hetan aprovasaun iha etapa ne’e, diploma lei ne’e sei submete ba Prezidente Repúblika atu halo promulgasaun.
Jornalista: David da Costa