Díli, 21 Outubru 2026 (Iklik.Info) — Kona-ba Produtu lakál liu-liu ai-manas iha Maliana Munisípiu Bobonaro produtór sira hasoru difikuldade atu fa’an sira nia produtu iha merkadu tanba folin tun no kompetisaun ho ai-manas hosi liur, Kondisaun ne’e halo agrikultór sira preokupa tanba rendimentu hosi to’os ne’ebé sai fonte importante ba sustenta família nia moris.
Ho ida ne’e Ministru Komérsiu no Indústria (MKI), Nino Pereira, hateten katak kontrolu ba movimentasaun sasán ne’ebé tama no sai iha Timor-Leste kontinua hala’o tuir lei, regulamentu no prosedimentu alfandegáriu, inklui regra fitosanitária ne’ebé autoridade Karantina aplika, atu asegura katak atividade komérsiu hala’o tuir kritériu ne’ebé vigora.
Ministru Nino Pereira explika, tanba ne’e Kona-ba kontrolu ba sasán ne’ebé tama mai Timor-Leste, prosesu kontrolu kontinua hala’o, liuliu ba produtu ne’ebé tama liuhosi fronteira no dalan komérsiu sira, ho envolvimentu husi Alfândega no autoridade Karantina.
“Ha’u hanoin katak kontrolu ne’e kontinua la’o, tanba produtu sira ne’ebé tama mai iha Alfândega no Karantina. Iha dokumentu komprovativu ne’ebé hatudu katak sasán sira ne’e tama tuir prosedimentu,” dehan Ministériu Komérsiu no Indústria Nino Pereira ba jornalista sira iha Palásiu Governu, Kuarta 21/10.
Ministru ne’e mós subliña katak Timor-Leste nu’udar nasaun ne’ebé adota sistema ekonomia livre, nune’e movimentasaun sasán tama no sai tenke respeita prinsípiu ekonomia livre. Maski nune’e, prosesu ne’e tenke kumpre lei, regulamentu no prosedimentu alfandegáriu, inklui regra fitosanitária ne’ebé autoridade Karantina aplika.
“Nu’udar nasaun ne’ebé adota ekonomia livre, ita labele taka dalan ba movimentasaun sasán sira ne’ebé tama no sai iha ita nia nasaun. Importante liu mak buat hotu-hotu tenke bazeia ba lei, regulamentu no prosedimentu Alfândega nian, no mós regra fitosanitária husi Karantina,” hateten Ministru Nino Pereira.
Nia aumenta katak governu kontinua aplika kritériu rigorozu atu kontrola movimentasaun sasán ne’ebé tama no sai iha Timor-Leste, hodi asegura katak prosesu komérsiu hala’o tuir lei no prosedimentu ne’ebé vigora.
“Ha’u hanoin katak ida ne’e mak ita kontinua halo, atu aplika kritériu rigorozu hodi bele kontrola sasán sira ne’ebé tama no sai,” Ministru Filipus Nino Pereira afirma.
Notísia Relevante;
Falta Bee no Kompetisaun ho Produtu Importadu Ameasa Agrikultór Ai-Manas iha Ritabou
Alende Ministru Nino Pereira mós dehan produtu lokál Timor-Leste kontinua la’o iha merkadu, liuliu iha merkadu tradisionál sira iha postu administrativu noa munisípiu sira, inklui merkadu boot Manleu no Taibesi, ne’ebé hala’o atividade komérsiu loroloron.
“Ha’u nia hanoin katak ita nia produtu lokál ne’e sempre iha folin iha merkadu. Tanba ita iha merkadu tradisionál balun iha postu administrativu, balun iha vila munisípiu sira. Ita mós iha merkadu boot iha Manleu no Taibesi, ne’ebé hala’o atividade loroloron,” hateten Ministru Nino Pereira.
Nia esplika katak fornesimentu produtu lokál iha merkadu depende mós ba movimentasaun sasán husi munisípiu sira ba Díli. Produtu sira ne’e inklui nesesidade loroloron nian, hanesan fehuk, talas, ai-farina no produtu seluk ne’ebé komunidade konsume diariamente.
Jornalista: David da Costa