Díli, 15 Outubru 2026 (Iklik.Info) — Organizasaun Naun Governamentál La’o Hamutuk, rekomenda ba governu no estudu Timor-Leste atu aumenta investimentu iha setór agrikultura to’o 5% ka liu, hodi haforsa produsaun nasionál, hamenus dependénsia ba produtu importadu no harii ekonomia nasionál ne’ebé forte no sustentável.
“Ba Estadu Timor-Leste atu hadi’a investimentu iha setór agrikultura no sub-setór sira plurianual to’o 5% ka liu ho objetivu haforsa ekonomia nasionál ho baze produtiva ne’ebé forte no sustentável,” dehan Peskizadora Asuntu agrikultura, Rai no Ekonómia La’o Hamutuk, Elivania liuhusi konferénsia Imprensa iha Edifisiu La’o Hamutuk iha Marconi Fatuhada, Kinta 15/10.
Peskizadora Elivania hateten, agrikultura nu’udar setór estratéjiku ba dezenvolvimentu nasaun, tanba la’ós de’it prodús ai-han no aumenta rendimentu família, maibé mós iha ligasaun direta ho soberania alimentár, nutrisaun, redusaun kiak, estabilidade sosiál no protesaun ambientál.
“Agrikultura nu’udar setór estratéjiku, la’ós de’it atu prodús ai-han no rendimentu ba família, maibé liga diretamente ho soberania alimentár, nutrisaun, redusaun kiak, estabilidade sosiál no ambiente,” Elivania hateten.
Peskizadora La’o Hamutuk Elivania mós rekomenda ba governu atu haforsa agrikultura familiár, aumenta diversidade produtu ai-han lokál no hasa’e produsaun nasionál, inklui liuhusi inovasaun, atu hamenus dependénsia ba produtu importadu sira.
“Investe ba agrikultura tenke orienta ba rezultadu ne’ebé bele sukat, la bele hanoin de’it gasta osan atu sosa ekipamentu modernu no distribui,” elivania afirma.
Peskizadora La’o Hamutuk Elivania esplika, investimentu iha agrikultura la bele limita de’it ba ekipamentu modernu, maibé tenke asegura mós bee no irigasaun adekuadu, forsa traballu, akompañamentu tékniku, armazenamentu, transportasaun, distribuisaun, asesu ba merkadu, prosesamentu no komersializasaun.
iha parte seluk, elivania rekomenda atu promove diversidade produsaun liuhusi sistema agro-ekolojia, inklui produsaun hortikultura, ai-fuan, pekuária, akuakultura no produtu floresta ne’ebé reziliente ba mudansa klimátika. nia mós subliña importánsia konservasaun no jestaun bee, rai no fini lokál atu garante kontinuidade produsaun ai-han.
“Investimentu ba agrikultura tenke responde ba risku mudansa klimátika, bailoron naruk (El Niño), inundasaun no dezastre naturál sira ne’ebé bele afeta produsaun no seguransa ai-han,” dehan Peskizadora Elivania.
kona-ba nutrisaun, elivania propoin atu liga programa merenda eskolár ho produtór agríkola lokál liuhusi sistema home-grown school feeding, ne’ebé permite eskola sira sosa produtu husi produtór lokál. TUir Elivania, medida ne’e bele kria merkadu ba to’os-na’in sira no haforsa kadeia valór doméstika ne’ebé liga nutrisaun, agrikultura no ekonómia lokál.
iha kontestu ekonómia nasionál, Elivania mós alerta kona-ba urjénsia diversifikasaun ekonómia antes fundu petrolíferu hotu. Peskizadora Elivania rekomenda atu uza fundu soberanu ne’ebé sei iha hodi harii ekonomia produtiva, dezenvolve kapitál umanu no promove fonte reseita sustentável.
“Diversifikasaun ekonomika tenke sai prioridade estratéjika estadu atu la tama ba krize fiskál,” Tenik Peskizadora Elivania.
Peskizadora Elivania rekomendasaun sira ne’e hatudu katak investimentu iha agrikultura no diversifikasaun ekonómia presiza sai prioridade ba governu, hodi hamenus dependénsia ba importasaun no reseita petrolífera, no harii baze ekonómia nasionál ne’ebé forte no sustentável.
Jornalista: David da Costa