DILI, 07 Outubru 2026 (I-KLIK.INFO) — Komisáriu Komisaun Anti Korupsaun (KAK), Rui dos Santos, hateten katak regra kona-ba violasaun segredu justisa la prega diretamente ba jornalista sira ne’ebé halo publikasaun ba segredu justisa, maibé prega ba investigador no autor sira ne’ebé servisu iha prosesu investigasaun kriminal no sistema justisa ne’ebé koko halo publikasaun ba segredu justisa ne’ebé iha prosesu buska no averiguasaun.
Liuhusi sensibilizasaun anti korupsaun ba jornalista Komisariu KAK Rui dos Santos hateten, ema ne’ebé bele responde tanba violasaun segredu justisa mak sira ne’ebé iha responsabilidade atu rai segredu iha prosesu investigasaun, inklui investigador KAK, Polísia no autor sira seluk ne’ebé hala’o servisu investigasaun kriminal.
“Violasaun segredu justisa la prega ba jornalista sira, maibé prega ba investigador KAK nian, polísia no PSIK sira, autor sira ne’ebé mak halo servisu investigasaun kriminal” dehan Komisariu KAK Rui dos Santos iha sensibilizasaun servisu KAK nian iha salaun PAM Dili Matadouru, (7/10).
Nia mós refere ba kazu ne’ebé envolve ofisiál KAK balun halo iha publikasaun balun ba prosesu buska no averiguasaun, ne’ebé bolu ba hatan iha tribunál tanba iha ema halo keixa hasoru ofisiál KAK refere iha momentu ofisiál KAK balun halo publikasaun ba segredu justisa ne’ebé iha prosesu buska no averiguasaun.
Rui dos Santos esplika katak, bainhira investigador sira sei halo investigasaun, informasaun no dokumentu sira iha prosesu labele divulga iha média tanba bele prejudika prosesu averiguasaun no halo evidénsia ka dokumentu importante sira halakon husi autor kriminal sira.
“Tanba saida mak buat ne’ebé ami investiga ami labele fó sai, se ami fó sai, imi media sira publika ona, entaun provas sira ita la hetan ona, dokumentu sira ita presiza lakon hotu ona, ema halo lakon, delete hotu ona.” nia hateten.
Nia dehan, jornalista sira bele husu informasaun jerál kona-ba prosesu buska no averiguasaun, maibé dokumentu ka informasaun espesífiku ne’ebé bele prejudika investigasaun labele divulga maibe kona-ba informasaun jerál liga ho autoridade investigasaun iha suspeita kona-ba ema ida ne’ebé servisu iha ministériu ida, no iha provas sufisiente atu avansa investigasaun, prosesu tenke kontinua tuir prosedimentu.
“Maluk jornalista sira, ami investiga hela ema ruma, imi ba husu informasaun jerál, ami fó, maibé imi husu husi se mak involve, dokumentu saida ne’e mak labele.” nia esplika.
Enkuantu Komisariu esplika liga ho publikasaun jornalista nian ba segredu justisa la signifika katak jornalista komete krime violasaun segredu justisa karik iha informasaun segredu ne’ebé sai ba públiku, responsabilidade kona-ba segredu justisa prega ba autor sira ne’ebé iha dever legal atu rai segredu, enkuantu jornalista sira bele sujeita ba dispozisaun legal seluk, depende ba natureza publikasaun no kontestu kazu.
“Maluk media sira, violasaun segredu justisa la prega ba ita boot sira prega ba ami, autor sira ne’ebé servisu iha setór justisa nian.” Rui dos Santos esplika.
Nune’e mos Adjuntu Komisariu Investigasaun (KAK) Alvaro Freitas reforsa, iha artigu 291 lei kodigu penal Timor Leste nian ne’ebé ko’alia kona-ba violasaun segredu justisa aplika ba ema ne’ebé hasoru determinasaun legal neebe laiha kauza justa hodi fo sai ba públiku aktu prosesual penal ne’ebé tama iha justisa nia segredu, nune’e wainhira jornalista sira halo kobertura iha tribunál ofisiál justisa sei hateten ba jornalista sira kona-ba vitíma sira ne’ebé ho idade ki’ik ne’ebé liga kazu sensetivu ne’ebé labele publika vitíma sira nia identidade.
“Agora sai ba ita boot sira sai ba publika ema nia naran klaru foto oin moos, ida nee mak ema dehan viola segredu justisa tanba juiz bandu tiha ona, tuir mak iha prosesu julgamentu testemuna labele ko’alia sai saida mak ko’alia laran karik koalia sai nee labele tanba viola segredu justisa nia realizasaun” esplika adjuntu komisariu KAK Alvaro Freitas.
Adjuntu Alvaro esplika tan, fo sai segredu justisa sei halo argidu sira halo desifrasaun ba objetu krime sira hodi, nune’e mos publikasaun jornalista sira nian ba kazu ruma labele publika konteudu maibé ko’alia jeral ba kazu ida atu bele fasilita prosesu averiguasaun ba kazu ruma.
Jornalista: Silvino Freitas
