Bangkok, 08 Outubru 2026, (Iklik.Info) — Governu Timor-Leste kontinua fó atensaun ba jestaun prudente Fundu Petrolíferu liuhosi hasa’e disiplina fiskál no estratéjia investimentu, hodi asegura katak Fundu Petrolíferu bele kontinua suporta Orsamentu Jerál Estadu no garante sustentabilidade fiskál ba futuru.
Iha komunikadu ofisiál ne’ebé Iklik News sita katak, iha Tersa-feira 7 Outubru 2026 iha Bangkok Tailándia, Ministériu Finansas (MF), hamutuk ho Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL), realiza semináriu internasionál kona-ba jestaun prudente Fundu Petrolíferu, ho objetivu atu fó hanoin no asesoria bá Governu kona-ba oinsá atu jere Fundu Petrolíferu ho disiplina no garante sustentabilidade fiskál iha futuru.
Semináriu ne’e hala’o iha Bangkok, Tailándia, no marka mós prezensa Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão. No iha loron daruak, diskusaun konsentra liuliu ba “Estratéjia Investimentu Fundu Petrolíferu”, inklui oinsá atu jere investimentu, risku no rendimentu hosi Fundu Petrolíferu.
Ministra Finansas, Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso, hateten, semináriu ne’e normalmente realiza dala-rua kada tinan, ida iha rai-laran no ida iha rai-li’ur, hodi fó oportunidade ba Konsellu Konsultivu Fundu Petrolíferu atu fahe análize no rekomendasaun ba Governu.
Partisipasaun Primeiru Ministru iha semináriu ne’e bele fó diresaun liután ba Ministériu Finansas no ekipa téknika atu haree didi’ak jestaun Fundu Petrolíferu, inklui oinsá atu aumenta kuidadu no disiplina bainhira Governu buka sustentabilidade fiskál iha futuru.
“Partisipasaun iha semináriu loron rua ne’ebé ho prezensa Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, bele fó liután diresaun ba Ministériu Finansas no ekipa téknika atu haree oinsá bele halo jestaun didi’ak ba Fundu Petrolíferu, no oinsá ekipa ne’ebé halo asesoria ba Fundu Petrolíferu bele fó sira nia hanoin hodi alerta ba Governu atu kuidadu no aumenta disiplina liután bainhira hakarak la’o ba sustentabilidade fiskál ida ne’ebé di’ak liu iha futuru,” dehan Ministra Finansas Santina Cardoso, iha komunikadu ofisiál ne’ebé Iklik News sita husi media Gabinete PM Xanana ohin, Kinta 08/09.
Semináriu iha rai-li’ur mós involve partilla esperiénsia ho instituisaun no péritu sira ne’ebé iha esperiénsia jestaun fundu, inklui hosi Tailándia no Bank Negara Malázia. Tanba ho Esperiénsia hosi nasaun sira seluk importante atu hasa’e kapasidade interna BCTL no ekipa Ministériu Finansas, liuliu iha área jestaun no investimentu fundu.
“Iha rai-li’ur, ita mós servisu ho ema seluk ne’ebé halo jestaun ba fundu, inklui hosi Tailándia no Bank Negara Malázia. Péritu sira ne’e fahe esperiénsia kona-ba oinsá sira halo jestaun ba fundu sira ne’e. Ida-ne’e di’ak ba ita hodi hasa’e ita nia kapasidade interna Banku Sentrál no ekipa Ministériu Finansas atu bele aprende oinsá jere fundu sira seluk iha nasaun sira seluk,” Santina subliña.
Aleinde diskusaun kona-ba estratéjia investimentu, Konsellu Konsultivu mós fó análize ba Governu kona-ba lala’ok investimentu Fundu Petrolíferu, despeza públika anuál no impaktu hosi implementasaun orsamentu bá rendimentu Fundu Petrolíferu.
Ministra Finansas hateten katak asesoria Konsellu Konsultivu la’ós de’it atu aprezenta risku sira ne’ebé iha, maibé mós atu fó opsaun kona-ba oinsá Governu bele jere Fundu Petrolíferu ho di’ak liután.
Santina mós subliña nesesidade ba Ministériu Finansas atu kontinua halo ezersísiu no medida sira hodi hametin disiplina fiskál, inklui liuhosi estudu no atualizasaun ba modelu ekonómiku, atu Governu bele konsidera iha prosesu preparasaun no implementasaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE).
“Desizaun ne’ebé ita halo iha ita nia orsamentu, direta ka indireta, sei iha impaktu ba ita nia Fundu Petrolíferu, tanba maioria, ka 80%, hosi finansiamentu OJE mai hosi Fundu Petrolíferu,” Ministra Finansas Santina atualiza.
Governu mós hakarak asegura katak utilizasaun hosi Fundu Petrolíferu bele ajuda investimentu iha seitór produtivu sira, hodi diversifika ekonomia no redúz dependénsia ba Fundu Petrolíferu.
Fundu Petrolíferu la’ós de’it atu uza ba nesesidade jerasaun atuál, maibé tenke jere ho kuidadu atu asegura nia sustentabilidade ba jerasaun sira tuirmai.
Tanba ne’e, despeza hosi Fundu Petrolíferu tenke kontribui ba diversifikasaun ekonomia, hodi dezenvolve seitór produtivu sira seluk ne’ebé bele aumenta kontribuisaun ba ekonomia nasionál no, iha tempu hanesan, asegura katak Fundu Petrolíferu bele kontinua fó rendimentu atu suporta OJE iha futuru.
Governu mós haree katak sustentabilidade Fundu Petrolíferu importante atu apoia nasaun bainhira hetan reseita foun hosi área ka kampu petrolíferu sira seluk iha futuru.
Akompaña Xefe Governu iha atividade ne’e maka Vise Primeiru Ministru, Ministru Koordenadór Asuntu Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitária, Mariano Assanami Sabino; Vise Ministra Asuntu ASEAN, Milena Maria da Costa Rangel; Embaixadór Timor-Leste, Francisco Tilman Cepeda; no mós Xefe Gabinete Primeiru-Ministru (GPM), Elizabeth Exposto.
Jornalista: David da Costa