Díli, 17 Agostu 2026 (Iklik.info)– Uniaun Estudante Universitáriu Munisípiu Viqueque (UEUMV) denunsia alegadu brutalizmu husi oknum Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) ne’ebé alegadamente uza arma branka hodi tiru sidadaun Silvano Gomes (30), iha Suku Irabin, Postu Administrativu Uato-Carbau, Munisípiu Viqueque, no husu autoridade kompetente sira atu loke investigasaun rigorozu no prosesa kazu ne’e tuir dalan legal.
Portavoz UEUMV, Apolinário da Silva, hateten katak UEUMV hanesan movimentu extra-parlamentar ne’ebé hamrik hodi promove no defende prinsipiu no valores kampus, inklui kontrola desizaun públiku ne’ebé la favorese interese povu.
Deklarasaun ne’e relasiona ho kazu alegadu utilizasaun patrimóniu estadu, inklui arma branka, husi oknum Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) iha Postu Administrativu Uatucarbau, Suku Irabin de Baixo, Munisípiu Viqueque, iha 15 Agostu 2026, tuku 8:30 dader.
Tanba ne’e, UEUMV hamutuk ho família vítima hato’o pozisaun públiku hodi denunsia kazu ne’e, ne’ebé envolve membru PNTL ne’ebé alegadamente uza arma branka hodi tiru sidadaun joven Silvano Gomes, idade 30, iha Suku Irabin, Postu Administrativu Uato-Carbau, Munisípiu Viqueque.
Nia haktuir, tuir informasaun husi família vítima, Silvano Gomes hetan tiru husi oknum PNTL to’o sofre kanek grave iha parte kotuk no borus. Família vítima hateten katak, molok akontesimentu, vítima uza motor hodi hala’o atividade diária husi Tardiga ba Wani-Uma, maibé la uza kapasete bainhira viaja iha estrada públika. No PNTL Postu Uato-Carbau hala’o servisu kontrolu movimentasaun rodoviária iha área refere.
Maibé tuir informasaun ne’ebé publika iha média sosial, akontesimentu ne’e akontese tanba alegadamente vítima halo provokasaun, nune’e membru PNTL uza arma branka patrimóniu estadu hodi tiru vítima. Tiru ne’e rezulta vítima sofre kanek grave no monu ho distánsia kuaze 150 metru husi fatin akontesimentu.
Hafoin akontesimentu, oknum PNTL ne’ebé alegadamente halo tiru abandona vítima iha kondisaun kanek grave. Maibé, família vítima rejeita informasaun ne’ebé publika kona-ba kronolojia akontesimentu katak akontese tanba alegadamente vítima halo provokasaun.
“Maibé tuir fontes informasaun ne’ebé ami rekolla husi família vítima, informasaun ne’e la loos no sala,” dehan Portavoz Uniaun Estudante Universitáriu Munisípiu Viqueque (UEUMV), Apolinário da Silva, liu husi konferénsia Imprensa iha Jardim 5 de Maiu, Segunda 17/08.
Tanba ne’e, UEUMV konsidera alegada utilizasaun arma husi membru PNTL hanesan aktu ne’ebé presiza investigasaun, tanba konsidera bele kontra misaun instituisaun Polísia. Tuir UEUMV, misaun PNTL ne’ebé hatuur ona iha Lei Orgánika PNTL no Dekretu-Lei Nú. 55/2022, 3 Agostu, inklui defende legalidade demokrátika no garante seguransa ba sidadaun sira tuir Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste.
“Tamba ne’e, ami konsidera atuasaun ne’e hanesan aktu kriminozu no inkomprimentu ba misaun PNTL,” nia dehan.
Nia esplika, iha prinsipiu Estadu Direitu Demokrátiku, lei tránzitu iha objetivu atu garante seguransa, orden no disiplina iha estrada. Tanba ne’e, membru PNTL tenke hala’o asaun tuir legalidade no labele transforma infrasaun tránzitu sai razaun atu uza arma ka violénsia fizika hasoru sidadaun.
Tanba ne’e, bainhira sidadaun ida viola lei tránzitu ka Kódigu Estrada, autoridade kompetente tenke trata kazu ne’e tuir prosedimentu legal, la’ós uza arma patrimóniu estadu hodi hakanek sidadaun.
“Wainhira sidadaun sira kontra lei tránzitu no Kódigu Estrada, tenke julga tuir lei, la’ós uza arma estadu hodi hakanek ninia povu,” nia afirma.
Nia mós, hateten, kazu hanesan ne’e la’ós foun, maibé alegadamente akontese dala barak iha sosiedade Munisípiu Viqueque, liuliu iha postu administrativu, suku no aldeia sira. Tuir Lei Nú. 6/2003, 3 Abril, kona-ba Kódigu Tránzitu Rodoviáriu, UEUMV afirma katak bainhira autoridade seguransa hala’o misaun hodi organiza transporte públiku no privadu, tenke bazeia ba prinsipiu transparénsia, imparsiálidade, legalidade no justisa ba sidadaun.
Tanba ne’e, objetivu prinsipál lei tránzitu nian mak organiza dalan, proteje vida sidadaun no garante estabilidade. Iha tempu hanesan, prinsípiu PNTL nian “Servir e Proteger” tenke sai baze ba membru sira atu uza patrimóniu estadu hodi servi no proteje povu, liuliu bainhira mósu situasaun grave, violénsia ka krime iha sosiedade.
“PNTL tenke uza patrimóniu estadu atu servi no proteje povu, la’ós uza arma branka hodi akuza sidadaun ho asaun bandalizmu no brutalizmu, hanesan tiru ka hamate,” teniik nia.
UEUMV konsidera katak lei tránzitu la fó dalan ba membru PNTL atu uza patrimóniu estadu hodi tiru ka ameasa sidadaun, exeptu iha situasaun ne’ebé permite utilizasaun forsa tuir lei. Bainhira membru PNTL bele rezolve situasaun ka salva nia an ho meiu seluk, utilizasaun arma tenke konsidera tuir limite no regra legal.
Tanba ne’e, família vítima no UEUMV hato’o lamentasaun ba atuasaun ne’ebé alegadamente halo husi oknum PNTL hasoru sidadaun. Sira husu parte relevante sira atu fó atensaun ba membru PNTL sira ne’ebé la demonstra profisionalizmu no la respeita direitu no dignidade sidadaun.
“Ami lamenta no ejize ba parte komponente sira, liu-liu husu Komisáriu PNTL Munisípiu Viqueque no Komandu Jerál PNTL atu loke prosesu investigasaun rigorozu no prosesa suspeitu tuir dalan legal, sem familiarizmu ka komandizmu,” sira husu.
UEUMV mós husu Ministériu Interior no Komandu Jerál PNTL, hanesan órgaun kompetente iha área seguransa, atu konsidera medida disiplinár ba oknum PNTL ne’ebé alegadamente halo asaun ne’e, tanba konsidera asaun ne’e bele tau ameasa ba vida sidadaun.
Aleinde ne’e, UEUMV husu Provedoria Direitus Humanos no Justisa (PDHJ) atu fiskaliza kazu ne’e ho seriedade hodi defende direitu vítima. Sira mós husu Ministériu Interior liuhusi Komandu Jerál PNTL atu aumenta kontrolu no fó treinamentu profisionál ba membru PNTL sira, liuliu sira ne’ebé sei presiza aumenta koñesimentu kona-ba hala’o misaun tuir lei.
UEUMV mós husu Ministériu Públiku, hanesan órgaun independente ne’ebé iha responsabilidade atu defende legalidade, atu prosesa kazu ne’e tuir prinsipiu legalidade no garante justisa ba ema hotu.
Nune’e mós, UEUMV halo apelu ba povu Timor-Leste atu hamutuk kondena no la tolera aktu ne’ebé konsidera hanesan bandalizmu no brutalizmu husi oknum PNTL, liuliu bainhira asaun sira ne’e alegadamente viola lei no hasoru direitu sidadaun.
Jornalista: David da Costa