23 Setembru 2026 (Iklik.info) – Dili, Timor-Leste – Governu Timor-Leste no Austrália foin lalais ne’e lansa dokumentu tolu kona-ba oportunidade investimentu, liuhusi Invest Timor-Leste 2026, aprezenta oportunidade ba investidór sira iha área turizmu, agrikultura no enerjia renovável, enkuantu Timor-Leste kompleta tinan ida sai nu’udar membru ASEAN.
Invest Timor-Leste 2026 nia objetivu mak atu promove komérsiu no investimentu entre Timor-Leste no Austrália. Inisiativa ida-ne’e hetan apoiu husi Governu Austrália, liu husi parseria ho Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntu Ekonomia no Ministru Turizmu no Ambiente, TradeInvest Timor-Leste, no Kamara Komérsiu no Indústria Timor-Leste.
Dokumentu sira kona-ba oportunidade investimentu ne’e lansa husi Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór bá Asuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu no Ambiente, Sua Excelénsia Francisco Kalbuadi Lay, no Embaixadóra Austrália ba Timor-Leste, Sua Excelénsia Caitlin Wilson, iha enkontru bilateral ida iha Dili, iha loron 22 Setembru 2026.
Kada dokumentu kona-ba oportunidade investimentu aprezenta situasaun atual iha kada setór ne’e, ambiente polítika no regulasaun, investimentu sira ne’ebé hala’o ona atu apoia kresimentu, no oportunidade espesífika sira ne’ebé disponivel ba investidór sira. Dokumentu sira-ne’e prepara hamutuk husi parseiru sira iha Invest Timor-Leste 2026, bazeia ba konsultasaun ho ajénsia governamentál Timor-Leste no setór privadu.
Timor-Leste tama ba ASEAN iha Outubru 2025 no daudaun prepara atu asume Prezidénsia ASEAN iha 2029. Hamutuk ho adezaun ba OMC iha 2024, membrasia iha ASEAN sei fó asesu boot liután ba merkadu ida ho populasaun liu 680 miliaun, no tau Timor-Leste nu’udar merkadu foun liu iha Sudeste Aziátiku ba investidór Austrália, ho tempu viajen aviaun minutu 75 de’it husi Darwin.
Dokumentu kona-ba oportunidade investimentu ne’e publika iha momentu ne’ebé investimentu boot husi setór públiku no privadu sira daudaun kontribui ba dezenvolvimentu ambiente negósiu iha Timor-Leste. Iha área turizmu, modernizasaun Aeroportu Internasionál Dili ho valór USD 300 miliaun daudaun lao hela. Kompanhia aviasaun lima agora opera servisu aviasaun internasionál liu 30 kada semana, no kable submarinu internasionál dahuluk iha Timor-Leste hahú ona servisu iha Jullu 2026. Iha área enerjia renovável, konstrusaun sentrál enerjia solar ho kapasidade 72 MW, ho sistema armazenamentu enerjia liuhusi bateria, hahú ona iha Manatuto. Projetu ne’e reprezenta investimentu privadu ho valór USD 85,6 miliaun. Portu tasi-boot foun iha Tibar loke dalan ba esportasaun no dezenvolvimentu kadeia valor iha setor agríkola.
Vise-Primeiru-Ministru dehan katak dokumentu sira kona-ba oportunidade investimentu ne’e hatudu prioridade investimentu Timor-Leste iha forma prátika:
“Dokumentu sira-ne’e hatudu ba investidór sira oportunidade investimentu ne’ebé disponivel, regra sira ne’ebé aplika, no apoiu ne’ebé sira bele hetan. Ita-nia adezaun ba ASEAN loke merkadu ita-nian ba oportunidade boot liután no hametin konfiansa iha ita-nia ekonomia. Iha 2029, ita sei asume Prezidénsia ASEAN. Austrália mak ita-nia nasaun viziñu ida ne’ebé besik liu no mos parseiru naturál ida ba dezenvolvimentu iha área turizmu, agrikultura no enerjia renovável.”
Embaixadór Wilson dehan katak dokumentu sira-ne’e fó pontu hahú ne’ebé klaru ba investidór sira:
“Enkuantu Timor-Leste kontinua integra ba ASEAN no oportunidade foun sira mosu, dokumentu sira-ne’e ajuda fó informasaun relevante no atualizada kona-ba oportunidade investimentu iha Timor-Leste. Dokumentu sira-ne’e rezultadu husi kooperasaun entre Timor-Leste no Austrália. Governu Austrália kontente atu apoia dokumentu sira-ne’e nu’udar parte husi Invest Timor-Leste 2026. Ho Timor-Leste agora nu’udar membru ASEAN, razaun ba negósiu Austrália sira atu envolve an iha etapa sedu no kontinua dezenvolve impulsu ne’ebé eziste ona sai maka’as liután.”
Dokumentu sira kona-ba oportunidade investimentu sei disponivel ba delegadu sira no komunidade negósiu sira antes eventu Invest Timor-Leste 2026. Eventu ne’e sei halibur hamutuk empresáriu no negósiu sira husi Timor-Leste no Austrália, hamutuk ho reprezentante Governu, liuhusi diskusaun plenária, enkontru mesa-redonda entre negósiu no Governu kona-ba turizmu, agrikultura no enerjia renovável, no mos enkontru negósiu ho negósiu atu buka oportunidade kolaborasaun no parseria foun.