Díli, 17 Agostu 2026 (Iklik.info)– Prezidente Repúblika no Komandante Supremu Forsas Armadas, José Ramos-Horta, sei lidera, komemorasaun Loron FALINTIL ba dala-51, ne’ebé sei hala’o iha área Foho Matebian, Munisípiu Baucau, iha 20 Agostu 2026. Komemorasaun ne’e sei sai momentu importante atu fó onra ba FALINTIL no kombatente sira ne’ebé halo sakrifísiu durante luta ba libertasaun no independénsia Timor-Leste.
Iha komunikadu ofisial ne’ebe Iklik.info sita katak, Prezidente Repúblika no Komandante Supremu Forsas Armadas, José Ramos-Horta, sei lidera komemorasaun Loron FALINTIL iha loron 20 Agostu iha foho Matebian, Munisípiu Baucau, Eventu importante ne’ebé organiza husi FALINTIL-Forças de Defesa de Timor-Leste (F-FDTL-sigla Português) no entidade Estadu sira, hodi fó onra ba luta libertasaun nasionál iha Baze Apoiu ikus ne’ebé istóriku ba Timor-Leste nia Indepedénsia, fatin ne’ebé nafatin sai hanesan símbolu sagradu ba povu Maubere nia reziliénsia, sakrifísiu no sobrevivénsia.
“Foho Matebian ohin loron, ita bele haree hanesan foho ida ne’ebé nia panorama furak no hakmatek, fatin ne’e sai mos hanesan Turismu Kultural no Religiozu ba ema hotu-hotu hodih bele vizita maibé, iha nia ai-laran, rai, dalan no nia fatuk sira, sei husik hela memória sira kona-ba luta Rezisténsia FALINTIL, kona-ba sakrifísiu, terus no sobrevivénsia povu Timor-Leste nian,” hateten iha komunikadu ne’ebé Iklik.info asesu husi Palásiu Prezidensial Bairo-Pite, Segunda 17/08.
Iha tempu invazaun, banhira Baze Apoiu FALINTIL iha area seluk monu, populasaun barak liu husi fatin oin-oin, mai husi Baucau, Viqueque no Lautêm mak halai ba Foho Matebian to’o iha tinan 1978. Tansa sira tenke ba iha ne’eba? tanba sira halai husi funu hodi buka seguru no subar iha fatuk le’et sira, atu bele moris no salva sira-an husi operasaun/movimentu bo’ot hanaran “Skylight Moviment”.
Militár Indonézia sira uza termu ne’e atu loke dalan ba FALINTIL sira hodi rende-an no hasoru tira luta rezisténsia iha illa Timor. Momentu ema rihun ba rahun nadodon ba Foho Matebian, Saida mak sira hasoru iha foho leten ne’eba, mak sira tenke hasoru terus no Mate. Bainhira forsa inimigu sira halo offensiva bo’ot ho Aviaun funu nian hodi ataka ba Foho Matebian tomak.
“Tanba Inimigu nia forsa Bo’ot liu ita, nune’e populasaun hotu tenke tun hikas mai Villa hodi hela iha inimigu sira le’et, nune’e bele hamenus sira nia sofrimentu hotu. Maibé Espíritu Rezisténsia ba Ukun Rasik-an kontinua lakan nafatin iha Povu no FALINTIL sira nia laran, iha ne’ebé “Comdando da Luta” fó orientasaun ba Populasaun sira katak: “Imi nia liman ho ain serví ba inimigu, maibé imi nia fuan no laran tomak nafatin hamutuk FRETILIN hodi Liberta Pátria,” dehan iha Komunikadu ne’e.
Ida-ne’e mak istória kona-ba Baze Apoiu ikus iha foho Matebian, fatin ida ne’ebé sai parte importante husi rezisténsia Nasionál ba Timor-Leste nia Indepedénsia. Tinan ida ne’e, atu selebra loron FALINTIL ba dala-51 iha Foho Matebian, Prezidente Repúblika J. Ramos-Horta hanesan Komandante Supremu Forsas Armadas, sei partisipa iha eventu importante ne’e, hamutuk ho Tenente-Jenerál (Ref.) Lere Anan Timur, membru Governu sira no bainaka importante sira seluk tan.
Prezidénsia enkoraja públiku atu partisipa iha eventu importante ne’e hodi hametin relasaun ho komunidade lokál sira iha Matebian nian. Ida ne’e sai hanesan momentu nasionál ne’ebé kle’an atu hakru’uk ba erói no eroína pátria sira ne’ebé mate ona no mós fó omenajen a’as liu ba Lider Rezisténsia sira ne’ebé kontinua gia nasaun ida ne’e.
Jornalista: David da Costa
