Cardeal Peter Kodwo Appiah Turkson hala’o vizita ofisiál ba arkivu no muzeum da rezisténsia Timorense, Institutu publiku – AMRT.IP, delegasaun ass iha nivel hosi Vatikanu ne’e simu diretamente husi Diretór Ezekutivu AMRT.IP, Jorge Alves “We-Moris”, ne’ebé akompaña husi kargu xefia no funsionáriu tomak.
Iha vizita ne’e Cardeal Peter Kodwo Appiah Rurkson hateten, hare ba kontempla dokumentu, arkivu no fotografia sira ne’ebé rejista luta ba libertasaun nasional Timor-Leste nian. Nia expressa apresiasaun boot ba matenek no brani povu Timorense nian iha tempu nakukun nia laran.
Cardeal Peter Kodwo Appiah Turkson hateten preservasaun istória no memória hosi luta ba rezisténsia importante tebes laos deit ba jerasaun foun Timorense atu hatene sira-nia abut, maibé mos nuudar sasin ba mundu konaba justisa, direitus umanu no pás.
“Memória no istória hosi pasadu mak dalan ba futuru ne’ebé ho pás no domin.” dehan Cardeal Peter Kodwo Appiah Turkson, ba jornalista sira hafoin halo vizita ba arkivu no muzeun da rezisténsia Timorense, sgunda-feira, 03/08.
Vizita ne’e , Cardeal Peter Turkson husik mensajen ne’ebé hakerek iha livru bainaka hanesan tuir mai katak, “iha loron, 03/08/2026 hau nia vizita dahuluk ba Timor-Leste. Hau mai ho admirasaun boot, humildade no respeitu ba heroi no mártir sira hotu, hau orasaun ba maromak nia dame iha rai ne’e, ba liberdade no prosperidade no ba espíritu fraternidade boot ida maromak fó bensaun ba governu no povu Timor-Leste”.
Nia expressa apresiasaun boot ba matenek no brani povu Timorense nian iha tempu nakukun nia laran. Tanba preservasaun istória no memória husi luta rezisténsia importante tebes la’ós de’it ba jerasaun husi Timor-Leste atu hatene sira-nia abut, maibé mós nu’udar sasin ba mundu konaba justisa, direitus umanus, no pás.
Vizita ne’e mós reforsa liu tan relasaun ne’ebé besik no metin entre Igreja Katólika Vatikanu no nasaun Timor-Leste, liuliu hodi hanoin fila fali papél importante ne’ebé igreja kontribui iha tempu luta nian, memória no istória husi pasadu mak dalan ba futuru ne’ebé ho pás no domin.
Iha fatin hanesan, Diretor Ezekutivu AMRT.IP Jorge Alves, agradese ba Cardeal Peter Kodwo Appiah Turkson nia vizita mai Timor-Leste ne’e importante tebes, tanba ita-hotu hatene durante tinan naruk iha prosesu libertasaun nasional Timor-Leste nia, joven barak mak envolvimentu iha prosesu ba libertasaun i barak mos tau mahon ba iha igreja katolika. Igreja katolika nia komprimisu boot tebes ba iha ita-nia prosesu ba libertasaun nasional.
“Tanba ne’e mak ohin vizita husi amo Cardeal husi Vaticanu. Hau orguillu tanba muzeum hanesan fatin ne’ebe uma lulik ba rezisténsia tomak, entaun vizita ida-ne’e bele lori istória Timor-Leste nian ba mundu Internasionál.” Nia dehan.
Nia hatene, Muzeum ne’e fatin ida-ne’ebe arkivu preserva no konserva istória Timor nian. Entaun Cardeal rasik mai too iha ne’e asiste istória ida-ne’ebe mak ita hakerek no iha espozisaun permanente no temporaria sira, nia kontente tebe-tebes.
“Ohin hau nia mensajen hato’o ba amo Cardeal Peter Kodwo Appiah Turkson no amo Papa Leão XIV kwrik mai vizita Timor-Leste sei mai vizita mos arquivu muzeum rezisténsia Timorense. Tanba fatin ida-ne’e fatin lulik no sagradu ba eroi no povu iha Timor-Leste. “ Nia dehan.
Nia konklui, haree iha espozisaun permanente primeiru ita haree ba iha 1974-1975, segundu nia haree ba istória dial 7 de dezembru invasaun militar Indonézia invade mai Timor-Leste, terceiru nia haree konaba istória ne’ebe Indonézia no Australia halo konkordansia ba malu hodi halo akordu hodi halo prepurasaun ba rikusoin agora ne’ebe koñesidu bayu undang ka Timor GAP iha tempu ne’eba no seluk mak haree mos konaba filmajen 12 de novembru nian, Juventude barak ne’ebe mate iha tempu ne’eba se dedika rai ida-ne’e no ba povu Timor-Leste, komunidade internasionál Kofi anan ne’ebe mak fo apoiu ba Timor-Leste nia Independénsia, entaun istória sira-ne’e faz parte ba rikusoin Timor nian.
Jornalista: Umbelina dos Reis
