Dili, 28 de Setembru 2026 (I-Klik.info): Coral Triangle Center(CTC) servisu hamutuk ho Ministériu Agrikultura Peska Pekuaria no Floresta (MAPPF) realiza workshop hodi fo konesimentu ba jornalista media nasional sira no media ofisial instituisaun sira kona-ba Area Protesaun Marina (MPA) ne’ebe estabele ona iha Munisipiu Manatuto area Natarbora, Metinaro, Same, Atauro, Likisa no fatin seluk ne’ebe atu proteje biodiversidade tasi hanesan ahu ruin inklui espesie animal tasi nian, nune’e jornalista bele iha konesimentu atu bele divulga informasaun liga ho programa MPA ne’ebe servisu hamutuk entre Ministeriu Agrikultura ho parseiru sira inklui CTC hodi konserva ekosistema tasi nian.
Diretor Planu Marina no Jestaun Rekursu Akuatika Januario Marcal dehan, durante nee governu servisu hamutuk ho parseiru sira inklui CTC hodi konserva rekursu tasi nian hanesan ahu ruin, dugon no rekursu sira seluk nune’e durante ne’e servisu hamutuk estabelese ona Area Protejida Marina (MPA) ne’ebe dadaun nee estabelese ona MPA iha Likisa hanesan MPA Sama Sembilan, Same, Natarbora nomos iha Metinaro no importante liu maka MPA Ataúro nian atu bele proteje biodiversidade tasi nian ho mos riku soin tasi nian, nunee importante tebes atu involve jornalista inklui media ofisial sira iha parte konservasaun nian tanba media ba iha papel importante tebes atu divulga informasaun sira ne’ebe relasiona ho konservasaun liuliu iha Area Protesaun Tasi nian husi nia benefisiu no importantasia sira husi polítika protesaun tasi nian.
“Hau hanoin iha formasaun ida nee kolega sira CTC sei oferese materia sira neebe mak liga ho protesaun tasi nian” dehan Diretor Planu Marina no Jestaun Rekursu Akuatika Januario Marcal, iha Hotel Garden Beach Praia dos Coqueiros, (28/9).
Nia dehan tan, MPA nia importansia ida mos mak atu proteje ahu ruin sira maibe husi dadus balun ne’ebe sira rekolla husi survey ba sosioekonomia no biofisiku detekta mos iha ahu ruin ne’ebe balun hetan estragus antes ona husi pratika sira ne’ebe la sustentavel hanesan lori bomba hodi soe ba tasi atu bele hetan ikan maibe serbisu hamutuk entre CTC bele kuida fali ahu ruin sira ne’ebe hetan ona estragus liuliu iha area Ataúro nian, maski pratika estragus nee uituan maibe parte kosteira sira hahu halo atividade neebe la fo sustentabilidade ba ahu ruin nian.
“Maibe nee antes nee agora esforsu koletivu neebe maka ministeriu hamutuk ho parseiru sira halo esforsu para ahu ruin sira nee bele moris” dehan Diretor Januario Marcal.
Peskizador CTC Fidel Guterres dehan, durante nee sira halo peskiza iha area protejida tasi nian neebe halo iha Same Natarbora Metinaro no Ataúro nian iha kosenervasaun ne’e mos iha impaktu ba peskador sira tanba husi tara-bandu sira nee bele halo kloot area peska komunidade kosteira sira nian, maibe husi programa ne’e konsege halo detallu ba komunidade kosteira sira katak la taka area tomak maibe proteje de’it maka area ne’ebe nia valor biodiversidade ne’e boot tebes liuliu iha ahu ruin ikan bele tolun no buka hahan no fatin sira ne’ebe maka iha ai-parapa ne’ebe hanesan ekosistema importante ba ikan sira atu proteje sira nia an husi predator sira nunee kuandu boot ona maka sira foun ba buka hahan iha tasi klean.
“Peskador sira dalaruma informasaun sira dalaruma sira la dun komprende ho diak entaun ho maneira ida nee ita bele esplika trasa area protejida marina nian ba sira” dehan peskizador CTC Fidel Guterres.
Fidel konklui, durante sira nia peskiza sira inklui ho diresaun jeral peska husi ministeriu agrikultura nian nunee iha lei peska nian nee bandu atu bele labele uza bomba hodi halo peska nunee mos bandu atu uza rede ne’ebe matan kiik nune’e iha area sira hanesan Metinaro no kosta sul no norte sira kumpri regulamentu sira ne’e no husi parte governu foti rede peskador sira nian ho matan kiik no troka fali ho rede ne’ebe legal, nunee husi programa sira hanesan MPA bele fanu tebes peskador sira nia konsensia atu kumpre lei sira.
“Esperensia ida nee ami hasoru duni iha Ataúro ho Likisa kuandu ita halo konsultasaun ida nee mak ita relata entaun primeiru ita halo sosializasaun hodi esplika ba sira ida ne’e ita atu halo peska nee ho sustentabilidade bele halo ba tinan naruk balun kaer balun rai hela, hanesan banku karik ita rai hela balun iha banku ida nee ita presiza esplika didiak, iha Ataúro ami suporta fali komunidade sira liuliu iha area turizmu iha Akrema ami estabelese ona konservasaun Lenuk nomos ami servisu hamutuk grupu hakiak budu tasi iha Ataúro” konklui peskizador CTC Fidel Guterres