Dili, 25 de Setembru 2026 (I-Klik.info): Asosiasaun Jornalista Timor-Lorosa’e (AJTL) realiza editor club ho instituisaun estadu, Policia Nasional Timor-Leste (PNTL), Banco Central Timor-Leste (BCTL) Konsellu Imprensa Timor-Leste (KI-TL) sosiedade sivil Programa Monitorizasaun Sistema Justisa (JSMP) Hali ba Dame (HABADA) hodi hasae konesimentu jornalista sira nia iha ambitu kombate krime tranznasional, Scam call centre ne’ebe dadaun nee sai preokupasaun estadu nasionál, rejional nomos global nunee bele iha kolaborasaun hodi fo espasu ba jornalista sira atu halo kobertura ne’ebe klean ba asuntu krime tranznasional refere.
Prezidente AJTL Zevonia Vieira dehan, scam call centre sai preokupasaun iha publiku iha rejional nomos global ne’ebe durante ne’e polisia halo operasaun hodi detein suspeitu sira ba scam call centre nune’e AJTL observa katak kobertura ne’ebe jornalista sira foti ne’e seida’uk klean tanba sei foti de’it kona-ba numeiru neebe polisia kaptura no prosesu julgamentu iha tribunal de’it, nune’e presiza halo diskusaun klean hodi fo konesimentu klean ba jornalista atu foti klean liu kona-ba ezistensia scam call centre iha Timor-Leste no sai problema boot iha online scam refere.
“Ita hatene katak online scam nee atividade kiik ida maibe iha atividade boot iha kotuk mak mafia hodi naok ema nia dadus no halo money lundry no trafiku umanu iha rejional ida nee mak sai preokupasaun ida nee mak sai preokupasaun iha rejional no presiza fo hanoin ba jornalista sira atu foti klean asuntu sira ne’e” dehan Prezidente AJTL Zevonia Vieira iha Farol, (25/9).
Nia dehan tan, tanba atu komemora mos loron liberdade imprensa ho nune’e AJTL kontinua halo diskusaun ho entidade relevante sira atu promove nafatin liberdade imprensa iha Timor-Leste hodi fo espasu mos ba jornalista sira atu bele kolabora hodi fo informasaun neebé loos ba publiku ho kredivel, nunee husi diskusaun ne’ebe AJTL organiza nee parte ida atu informa ba governu no polisia sira atu bele komprende papel jornalista nian katak servisu ba interese publiku liuliu ba asuntu ne’ebe sai preokupasaun ba estadu nomos nasaun sira iha rejional ho mos global hanaran krime tranznasional ne’ebe fo impaktu ba ekonomia no seguransa ba nasaun barak hodi halo ema barak sai vitima ba manipulasaun liuhusi plataforma dijital.
“Atu komemora loron liberdade imprensa ne’e ita tenke aprosima asuntu nee ba PNTL ministeriu publiku no parte legal sira atu komprende kona-ba servisu jornalista neebe importante tebes, tanba ita moris iha nasaun demokratiku jornalista iha direitu atu asesu informasaun dalabarak sira sempre dehan segredu justisa segredu estadu, kuandu jornalista halo nia servisu ho profesional tanba rekonese iha konstituisaun loloos labele limite jornalista sira” dehan Prezidenti AJTL Zevonia Vieira.
Nia konklui, kuandu instituisaun estadu sira liuliu parte justisa ne’ebe limite jornalista sira hodi hetan informasaun maka la kredivel instituisaun sira sei krítika katak nee informasaun falsu, nune’e atu labele iha informasaun falsu mak tenke kolabora ho jornalista sira liuliu instituisaun relevante sira atu informasaun neebé sai nee loos nune’e bele counter informasaun falsu ne’ebe estadu mos la aseita.
Iha fatin hanesan Sekretario Estadu Komunikasaun Sosial, Espeditu Dias Ximenes hateten, asuntu scam call center ne’e importante tebes, atu jornalista sira halo diskusaun ho instituisaun importante sira,
Tuir nia Scam Call Center laos deit problema fraude finanseiru, bele envolve teknolojia, krime sibernetiku, movimentasaun osan, dadus pesial, rede krimnal no iha kazu balun ba atividade krimi transnasional.
Nia dehan papel media no jornalista sai importante liutan, hodi ajuda publiku komprende siada mak akontese, oinsa fraude ne’e opera, no oinsa komunidade bele proteje an.
Secoms rekomenda ba jornalisa sira katak, kobertura konaba scam call center presiza hametin prinsipiu ida, faktu tenke sai baze ba reportajen, jornalista tenke halo verifikasaun, buka fonte independente, konfirma dokumentu no separa klaramentu entre faktu, alegasaun no suspeita.
“Se autoridade dehan ema ida “suspeitu” media tenke kontinua uza termu ne’e, no laos transforma diretamentu sai “kriminozu’ molok prosesa justisa remata”. dehan Secretariu Estadu Espeditu, iha salaun Fokupers.
Nia mos dehan kobertura Scam Call Center bele lori jornalista ba ambiente ne’ebe iha risku. Jornalista la presiza konfronta suspeitu, tanba ba fatin suspeitu sein autorizasaun, ka tenta investiga mesak iha situasaun ne’ebe bele ameasa nia seguransa rasik.
Entretantu partisipa iha diskusaun nee mak husi Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) Komadante Operasaun Komisáriu Asistente Armando Monteiro, BCTL parte Unidade Informasaun Finansas, Diretor HABADA no Diretora JSMP, AJTL, The Asia Foundation no jornalista sira.
Programa ne’e realiza tanba AJTL hetan apoiu fundusu husi The Asia Foundation
Jornalista: Silvino Freitas