Díli, 24 Setembru 2026 (Iklik.Info)— Governu Timor-Leste liuhusi Ministériu Petróleu no Rekursus Minerais (MPRM) ohin assina akordu ho empreza Fugro Singapore Marine Pte, kona-ba realizasaun servisu Heavy Geotechnical Investigation for Greater Sunrise and Bayu-Undan Pipeline Routes mai Timor-Leste.
Akordu ne’e ninia objetivu atu realiza investigasaun geotéknika ba rota pipeline Greater Sunrise no Bayu-Undan, hodi hetan dadus tékniku kona-ba kondisaun fundu tasi no área ne’ebé relasiona ho infraestrutura pipeline. Investigasaun ne’e sei apoia prosesu planeamentu no avaliasaun téknika ba dezenvolvimentu projetu sira ne’e.
Ministru Petróleu no Rekursus Minerais (MPRM), Francisco da Costa Monteiro, hateten, Governu Timor-Leste, liuhusi MPRM, asina akordu ho Fugro Singapore Marine Pte. Ltd., kompañia internasionál ne’ebé espesializa iha servisu investigasaun jeotéknika no jeofízika iha área maritima.
Governante Monteiro subliña, akordu ne’e envolve servisu investigasaun jeotéknika ba área espesífika, ho Fugro nu’udar kompañia ne’ebé opera iha nivel internasionál no iha operasaun iha Singapura. Kontratu ne’e sei ezekuta liuhusi nia baze operasaun iha Singapura.
“Ohin dader ami asina akordu ida entre Timor-Leste, liuhusi MPRM, ho Fugro, kompañia investigasaun ne’ebé nia área espesífiku iha nivel mundiál, no nia mos iha operasaun ida iha Singapura,” hateten Ministru Francisco da Costa Monteiro ba jornalista iha Gabinete MPRM Faról, Kinta 24/09.
Monteiro esplika katak kontratu ne’e kompostu hosi servisu rua, mak Heavy Geotechnical Investigation no Light Geotechnical Investigation, ne’ebé sei envolve survey jeotéknika iha tasi atu determina kondisaun fundu tasi antes konstrusaun ka instalasaun pipeline.
Ba servisu Heavy Geotechnical Investigation, sei uza ró-ahi boot no ekipamentu espesializadu atu halo perfurasaun no foti amostra hosi fundu tasi. Amostra sira ne’e sei lori ba laboratóriu atu halo análize, liuliu ba rota ka korredór pipeline ne’ebé sei liga hosi Greater Sunrise no Bayu-Undan mai Timor-Leste, to’o iha Natarbora.
Ministru Monteiro hateten, servisu ne’e boot no kompleksu, tanba presiza ekipamentu espesializadu, ró-ahi espesializadu no tékniku sira ne’ebé iha esperiénsia atu bele ezekuta investigasaun iha tasi ho seguransa no presizaun.
“Servisu ida ne’e boot tebes, tanba presiza ekipamentu espesializadu, ró-ahi ne’ebé espesializadu no ema sira ne’ebé iha kapasidade no esperiénsia atu bele ezekuta servisu ida ne’e,” Monteiro afirma.
Nia mós hateten, Fugro hetan kontratu liuhusi prosesu seleksaun ne’ebé naruk, lidera hosi Centru Nasional Aprovizionamentu hamutuk ho ekipa MPRM, hodi asegura katak kompañia ne’ebé hili iha kapasidade atu ezekuta servisu investigasaun ne’e tuir padraun ne’ebé presiza.
Ministru Monteiro mós hateten, iha fulan hirak liubá, Governu Timor-Leste asina ona kontratu uluk ona kompañia ne’e atu halo servisu jeofízika nu’udar preparasaun ba investigasaun jeotéknika.
Servisu jeotéknika sei hahú iha fulan-Fevereiru tinan oin, no sei hala’o durante períodu ne’ebé bele to’o fulan neen ka tinan ida, depende ba tipu servisu no área investigasaun.
Francisco Monteiro hateten, Fugro sei hala’o perfurasaun iha fundu tasi, foti amostra rai no dadus jeotéknika sira iha korredór pipeline, hosi Greater Sunrise no Bayu-Undan to’o Natarbora.
Iha fatin hanesan, Regional Business Line Director, Marine Site Characterization AAPC, Safri Dharman, hateten, Fugro asina ona kontratu daruak ho MPRM ba servisu investigasaun jeotéknika. No kontratu dahuluk, kona-ba servisu jeofízika, asina ona iha inísiu tinan 2026.
Ba servisu jeotéknika, Safri Dharman esplika, Fugro sei uza teknolojia seafloor drilling, ka teknolojia perfurasaun diretamente iha fundu tasi, ne’ebé foun no apropriadu atu halo investigasaun iha área ho kle’an tasi ne’ebé bele to’o 3.000 metru.
Servisu investigasaun ne’e sei kobre korredór pipeline rua, mak Bayu-Undan no Greater Sunrise, ne’ebé planeadu atu liga ba Timor-Leste. Dadus ne’ebé hetan hosi investigasaun sei ajuda atu komprende kondisaun fundu tasi no prepara informasaun téknika ba dezenvolvimentu infraestrutura pipeline.
“Ami asina ona kontratu daruak ba servisu investigasaun jeotéknika. Kontratu dahuluk kona-ba servisu jeofízika asina ona iha inísiu tinan ida ne’e. Ba servisu jeotéknika, ami sei uza teknolojia fura leten fundu tasi (seafloor drilling) ne’ebé foun, atu halo servisu iha área ho kle’an tasi to’o 3.000 metru,” Safri dehan.
Safri Dharman hateten katak projetu ba servisu jeofízika sei hahú iha fulan-Novembru 2026, no depois sei kontinua ho servisu jeotéknika iha fulan-Fevereiru 2027.
Nia hateten, prosesu tomak ba akizisaun dadus iha kampu sei lori tempu besik tinan ida, tanba área investigasaun boot no servisu ne’e presiza hala’o ho kuidadu, seguransa no tuir padraun tékniku internasionál.
“Ami sei asegura katak servisu ne’e hala’o ho profisionál, seguru no fó atensaun boot ba protesaun ambiente,” Safri afirma.
Jornalista: David da Costa