Manatutu, 30 de Agostu – ( I-iklik Info), 30 de Agostu hanesan loron Importante ida ba povu Timor-Leste tomak, atu hanoin momentu importante Ida ne’e tanba husi momentu ne’e Timor oan hotu hakat ba sentru votasaun hodi hili Timor sai nasaun demokratiku Ida.
Felizarda Markes, nu’udar oan husi sobrevivente konta katak, iha momentu ne’eba maske seidauk vota maibe situasaun manas ne’e, nia hatene ona tanba akompana Inan-Aman Sira ne’ebe ba halo votasaun
“Tempu ne’eba hau seidauk vota tanba idade seidauk too, no ha’u konsege lori duni nasin ba faan, depois Smsira ba vota hotu ha’u haree Ema halai barak entaun Hau mos lori ha’u nia masin ne’e hodi hala’i”, Felizarda konta ba I-iklik iha ninia Hela fatin Eliheu manatutu
Nia esplika, iha kalan ne’e ahi mos komesa sae dadaun entaun ha’u mos sei kiik nune la hatene buat ida, ha’u husu ba ha’u nia Inan-Aman mak sira esplika dehan ida ne’e mak naran funu, entaun iha momentu nee kedas ami halo evakua husi hela fatin ba museum nian.
“Momentu ne’eba Hau 13 anos entaun ha’u labele vota maibe ha’u ajuda de’it ha’u nia Mae, lori masin ba faan”, hateten Nia.
Nia realsa situasaun difisil ne’ebe ami hasoru momentu ne’eba mak hahan, tanba hahan laiha no hau nia mae faan hotu lori nia roupa sira ne’e hodi Sosa hahan ba ami, mais mais ladiak nafatin entaun ami buka ai abut sira hanesan feuk, talas mak hodi ultara pasa momentu ne’eba.
“Maske momentu ne’e idade seidauk Kiik maibe ha’u sente kontete banhira ona rezultadu katak Timor-Leste bele ukun an ona, bele livre ona husi terus susar sira”, Nia espresa
Nia konta, Hanesan oan husi sobrevivente sente triste, maibe iha parte balun mos kontete tanba maske ha’u nia Inan nu’udar sobrevivente Ida maibe ha’u kontete tanba ami nia Inan nunka husik ami mesak.
“Ha’u nia mensajen mak husi 75 too mai ohin loron mak ami Nia Inan sira Presiza reparasaun husi estadu, tanba sira seidauk hetan buat ida, tanba ne’e ami Presiza reparasaun”, Nia Husu
Brigida Amaral oan moris iha funu, hela iha Guarda Eliheu hanesan mos oan husi sobrevivente haktuir Iha tempu ne’eba Nia seidauk vota tanba idade seidauk too maibe Nia rasik akompaina situasaun refere.
“Altura ne’eba maibe ha’u sente iha momentu ne’eba Ema ba vota tanba iha obsaun 2 Mak, referendum ho otonomi Sira tenke hili ida”, dehan Brizida
Nia esplika, iha Tempu ne’eba situasaun manas, no momentu iha Manatutu ne’e mahadomi sira maka lao ba lao mai ho kilat, nunee Ami tauk tebes tanba momentu ne’eba ami asiste hotu momentu ne’eba.
“Nu’udar sobrevivente nia oan, iha momentu ne’eba ha’u sente fuan moras tanba tanba ama tauk atu hili referendum ka otonomi, laran kanek tanba ami sai sobrevivente ne’e laos hamonu husi komunidade ka Bapa sira maibe hamonu husi familia rasik mak hamonu Ama entaun laran moras ba situasaun ne’ebe Ama hasoru tanba ema la konsidera”, Nia dehan
Momentu ne’eba ama sira ka’olia atu prepara an, hanesan lori bukae no roupa ruma lori tanba situasaun agora manas tanba ita fiar katak iha obsaun Rua ne’e Timor oan sira sei hili hotu referendum.
“Hau sente kontete tebes iha momentu ne’eba kuandu rona dehan Timor ukun an, no iha momentu ne’eba ha’u 13 idade”, Nia konta
Ohin loron ami kontente tanba ita ukun an ona, no iha parte seluk triste tanba oan husi sobrevivente no estadu la tau matan ba ami nia Inan sira, no la konsidera sira hanesan eroina ida ne’ebe oferese sira nia an ba luta libertasaun nasional ida ne’e.
“Ha’u nia mensajen ba estadu maka tenke tau matan ba povu kiik ne’ebe sei sofre hela no balun sei kiit laek, liuliu ba Inan sobrevivente sira tanba 27 onas ona ba ukun an maibe povu terus nafatin”, Nia husu
Ikus liu ha’u hakarak hato’o ha’u nia parabens ba loron referendum ida ne’e no ba povu Timor tomak ne’ebe ohin Ita komemora 27 anos ba Luta libertasaun nian
Petrolina Markes hanesan haktuir momentu ne’eba hanesan Timor prontu atu hasoru risku Saida deit maibe nafatin ho prinsipiu katak Timor tenke ukun an.
“ha’u hakat ba sentru votasaun hau sente fuan nakdoko no iha kalan ne’e ha’u hanoin katak ha’u tenke vota ba merdeka”, sobrevivente ne’e konta.
Nia haktuir momentu ne’eba bapa sira lori sai, no lori tama ha’u tuir sira Nia hakarak, ha’u pasiensia tenke fo an tanba ha’u Nia Inan-Aman iha ameasaun nia laran Sira la fo ha’u ladiak tanba Bapa ameasa sira atu oho.
“Altura ne’eba ha’u deside katak atu mate mak moris ha’u tenke hili “Merdeka” , maske moris iha iha presaun laran, Bapa lori kilat tun sae maibe iha finalidade ha’u hili mak merdeka ikus Timor ukun an duni, entaun kontente tebes banhira rona rezultadu ida ne’e” Nia espresa
Momentu ne’eba rona dehan Timor “Merdeka” ne’e Bapa sira komesa sunu uma iha fatin-fatin entaun iha 4 de Setembru ne’e ami hala’i sai, ba rai ida naran oemalus no ami toba kalan ida ami liu rai ida naran Unirlehen tanba Ida atu merdeka ne’e halai sai mak tama fali mai.
“Ami mos ferik ba dadaun ona entaun ami hakarak mak estadu tenke tau matan mai ami, la fo buat barak mos konsidera netik ami oituan, tanba Ami Nia ain sorin iha ona rai kuak” Nia husu ba estadu.
Reportajem: ekiap I-iklik
