Poluisaun Ahi Suar Husi Indonesia Sei Fo Impaktu ba Respiratoriu Labarik, Ferik ho Katuas Sira

  • 0
  • 12 views

DILI, 12 Outubru 2026 (I-KLIK.INFO) — Tuir komunikadu husi Direção Nacional de Meteorologia e Geofísica (DNMG) ne’ebé IKLIK.INFO asesu iha loron 12 fulan outubru aviza katak kualidade ar iha Ilha Timor sei hasoru risku tanba ahi-suar husi atividade sunu rai iha rejiaun Papua, Indonézia, ne’ebé anin bele lori mai to’o Ilha Timor durante loron 16 no 17 Outubru 2026. Maski kualidade ar sei hadi’a fali hahú husi loron 13 Outubru, kondisaun ne’e sei temporáriu de’it, tanba atividade sunu rai sei kontinua.

Komunikadu ne’e relata PM2.5 Sai Risku Boot ba Saúde Komunidade, DNMG esplika katak entre poluente sira iha atmosfera, partíkula PM2.5 (material partikulado ho diâmetru besik 2,5 mikrómetru) mak reprezenta risku boot ba saúde umana, tanba nia ki’ik tebes no bele tama kle’an to’o iha pulmaun.

Komunikadu informa tan, Wainhira konsentrasaun partíkula hirak-ne’e iha ar aas, bele kauza irritasaun iha matan no dalan respiratóriu, mear no difikuldade atu dada i’is. Aleinde ne’e, poluisaun ar bele hamosu ka agrava moras respiratóriu no kardiovaskulár, ne’ebé relasiona ho fuan no sistema sirkulasaun ran.

Labarik, ema katuas-ferik no ema ne’ebé iha ona problema saúde mak grupu vulnerável ne’ebé presiza kuidadu liután bainhira kualidade ar la di’ak.

Komunikadu ne’e haktuir tan, Kualidade Ar Sei Hadi’a Temporariamente, Tuir informasaun DNMG, hahú husi loron 13 Outubru 2026, kualidade ar sei di’ak fali, maibé hadi’a ne’e sei temporáriu de’it durante loron balun. DNMG mós aviza katak iha loron 16 no 17 Outubru 2026, anin bele lori tan ahi-suar husi rejiaun Papua, Indonézia, mai to’o Ilha Timor.

Komunikadu ne’e fo sai mos atividade agrikultura husi Timor Leste nian Kondisaun ne’e mós bele aumenta tan poluisaun ar, tanba iha tempu hanesan, atividade sunu to’os ne’ebé halo husi agrikultór sira iha Timor-Leste bele kontinua.

Iha situasaun ne’e, DNMG sei kontinua monitoriza kualidade ar liuhusi estasaun monitorizasaun sira, no akompaña kondisaun meteorolójika, liuliu direksaun anin no atividade sunu ai-laran iha rejiaun sira ne’ebé besik Ilha Timor.

Nunee DNMG Fó Avizu no Konsellu ba Públiku Atu hamenus risku ba saúde tanba poluisaun ar no ahi-suar, DNMG husu ba públiku atu foti medida prevensaun sira hanesan:

Uza máskara apropriadu, liuliu labarik, ema katuas-ferik no ema vulnerável sira, bainhira kualidade ar la di’ak.

Evita atividade físika iha li’ur, durante períodu ne’ebé ahi-suar no poluisaun ar aas.

Taka janela no odamatan bainhira ahi-suar ka rai-rahun tama barak ba uma.

Evita sunu fo’er, liuliu iha fatin ne’ebé besik labarik, ema katuas-ferik no ema vulnerável sira.

Uza máskara ho filtrasaun apropriada bainhira presiza hala’o atividade iha li’ur.

Buka asisténsia médika lalais se sente susar dada i’is ka hetan sintoma respiratóriu ne’ebé grave.

DNMG kontinua enkoraja komunidade atu mantein atensaun ba informasaun kona-ba kualidade ar no kondisaun anin, atu bele prepara an no proteje saúde família, liuliu grupu sira ne’ebé vulnerável liu.

Jornalista: Silvino Freitas

Singapore Embassy Supports Singapore Short Films at DIFF2026
Prev Post Singapore Embassy Supports Singapore Short Films at DIFF2026
Timor-Leste Enfrenta Loron Hitu ho kualidade Ár La Di’ak Tanba Ahi-Suar Husi Indonézia
Next Post Timor-Leste Enfrenta Loron Hitu ho kualidade Ár La Di’ak Tanba Ahi-Suar Husi Indonézia