Díli, 24 Setembru 2026 (Iklik.Info)— Timor-Leste no Austrália hamutuk ho Sunrise Joint Venture finaliza ona dokumentu prinsipál tolu ba projetu Greater Sunrise, mak Petroleum Mining Code (PMC), Production Sharing Contract (PSC) no Fiscal Regime, ne’ebé konsidera nu’udar baze importante ba projetu ne’e atu avansa ba faze dezenvolvimentu.
Ministru Petróleu no Rekursus Minerais (MPRM), Francisco da Costa Monteiro, hatete, Governu Timor-Leste no Governu Austrália hamutuk ho Sunrise Joint Venture, konsege finaliza ona dokumentu prinsipál tolu ne’ebé sai baze importante ba dezenvolvimentu Greater Sunrise.
“Ohin ha’u akompaña Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hala’o enkontru ida ho reprezentante Governu Austrália ba Greater Sunrise, Katrina Cooper. Katrina Cooper mai lori Governu Austrália nia naran atu kumprimenta Primeiru Ministru, no mós atu informa kona-ba susesu ne’ebé akontese iha negósiasaun ikus foin daudaun iha Canberra, Austrália,” dehan Ministru Francisco da Costa Monteiro ba jornalista sira iha Palásiu Governu, Sexta 25/09.
Ministru Francisco hatete, iha negósiasaun ne’e, Timor-Leste, Austrália no Sunrise Joint Venture konsege finaliza dokumentu tolu importante, mak Petroleum Mining Code (PMC), Production Sharing Contract (PSC) no Fiscal Regime. Dokumentu sira ne’e finaliza ona iha nivel tékniku no nivel negósiasaun, ho pontu sira hotu ne’ebé sai parte husi diskusaun sira.
“Ohin informa mós katak Governu Austrália sei lori dokumentu tolu ne’e ba sira nia prosesu internu iha Governu Austrália atu hetan aprovasaun. Timor-Leste mós sei halo ita nia prosesu internu atu hetan aprovasaun ba dokumentu sira ne’e, ne’ebé sei lori to’o iha Parlamentu Nasionál,” dehan Ministru Francisco.
Ministru Francisco esplika, prosesu aprovasaun dokumentu tolu ne’e sei envolve Governu no Parlamentu Austrália, no mós Governu no Parlamentu Nasionál Timor-Leste, ne’ebé sei hala’o iha períodu fulan balun. Depois dokumentu tolu ne’e konklui ona, parte negósiasaun prinsipál sira klaru ona, maibé sei iha nafatin dokumentu operasionál sira seluk ne’ebé presiza halo tuir nesesidade dezenvolvimentu projetu.
“Dokumentu tolu ne’e dokumentu prinsipál konklui ona. Entaun tinan oin ita fó fokus liu ba Konseitu Dezenvolvimentu Uniku (UDC), ne’ebé ita aprova tiha ona, no ita halai ona ho dezeñu detallu ba atividade konstrusaun iha futuru,” subliña Ministru Francisco.
Dokumentu tolu ne’e sai baze legal, regulatóriu no kontratuál atu permite Greater Sunrise tama ba faze dezenvolvimentu. Petroleum Mining Code (PMC) determina regra no padraun operasaun iha área petróleu; Production Sharing Contract (PSC) regula relasaun kontratual entre parte sira no mekanizmu partilha produsaun; enquanto Fiscal Regime determina regra finanseira no mekanizmu reseita husi projetu Greater Sunrise.
Jornalista: David da Costa