Dili, 14 de Outubro de 2026 (I-KLIK.INFO)-Ligadu poluisaun ai-suar impaktu husi insendiu iha Kalimantan no Papua Indonesia ne’ebé alastra nasaun viziñu Indonesia inklui Timor Leste ho ninia impaktu ba saúde respiratoriu, nune’e Ministeriu Edukasaun (ME) hamutuk ho Ministeriu Administrasaun Estatál (MAE) desidi suspende temporariamente prosesu aprendisajen durante loron tolu hodi antisipa poluisaun ai-suar iha nasaun viziñu Indonesia.
Liuhusi konferénsia imprensa iha Ministériu Edukasaun Villa Verde SEESJTV Domingos Lopes dehan, Ministeriu Edukasaun sei suspende temporáriu atividade letiva prezensiál durante loron lolu, 15, 16, 17 fulan-outubru 2026 iha estabelesimentu públiku, husi nivel Ensinu Pre-Eskolár, Ensinu Báziku to’o Ensinu Sekundáriu Jerál – Ensinu Sekundáriu Tékniku Vokasionál iha territóriu nasionál tomak, tanba informasaun sira husi Diresaun Nasionál Meteorolojia no Jeofízika kona-ba kualidade ár nian ne’ebé mak daudaun ladi’ak tanba kontaminadu ho partíkula poluente sira ne’ebé mai husi ahi-suar husi rejiaun ka nasaun viziñu, haree ba risku sira ba saúde ne’ebé mosu husi espozisaun ba partíkula poluente sira-ne’ebé taka iha ár territóriu Timor-Leste nian, no nesesidade atu foti dezafiu prevensaun nian ne’ebé destinadu atu proteje estudante, manorin no membru seluk husi komunidade edukativa.
“Bazeia ba baze legál sira iha aneksu, Ministériu Edukasaun no Ministériu Administrasaun Estatal deside hodi Suspende temporária atividade letiva prezensiál sira iha estabelesimentu públiku, partikulár no kooperativa sira-ne’ebé integra iha rede servisu públiku ensinu nian Ensinu Sekundáriu Jerál no Ensinu Sekundáriu Tékniku-Vokasionál nian, Ensinu Baziku no Pre-Eskolár” dehan Domingos Lopes iha sala VIP ME Villa Verde, (14/10).
Nia dehan tan, durante períodu suspensaun, bele foti modalidade alternativa sira ba akompañamentu pedagójiku, tuir orientasaun husi servisu kompetente sira, Durante períodu suspensaun nian, rekomenda ba komunidade edukativa sira atu hala’o tarefa balu hanesan, labele autoriza oan sira atu la’o sai husi uma se la nesesáriu, no labele halo atividade fízika iha li’ur, uza máskara protesaun respiratória ne’ebé adekuadu bainhira iha nesesidade atu sai husi uma;
“No mós iha loron ohin, 14 outubru 2026, sei uza loron ne’e hodi prepara no orienta estudante sira atu estuda iha uma de’it durante loron tolu, dirijente eskolár iha nivel ensinu sira tenke asegura katak manorin presiza fó Serbisu ba Uma/TPC ba estudante sira” dehan Sekretáriu Estadu Domingos Lopes.
Governante ne’e realsa tan, dadaun ne’e professor sira halo hela preparasaun iha terenu atu bele iha segunda dia 19 atu halo ezame nasionál no dadaun ne’e ita akompaña hela situasaun maka iha posibilidade situasaun poluisaun ai suar ne’e mak kontinua maka Ministeriu Edukasaun sei fo sai tan informasaun relevante ba públiku liga ho estudante sira ne’ebé iha hela preparasaun atu tuir ezame nasionál.
Diretor Geral Desentralizasaun no Governu Lokal – MÃE António Augosto Guterres dehan, suspensaun iha loron tolu nia laran nune’e difikulta ba atividade implementasaun merenda eskolar ba estudante sira tuir orientasaun Prezidente da Republika José Ramos Horta ne’ebé ne’ebé deklara bele fo oras ida ka rua atu estudante sira bele hetan merenda eskolar, maibé tanba ho distansia estudante sira ne’ebé dalaruma la’o dook husi sira nia uma ba eskola maibé minisiteriu rua edukasaun ho estatál sei tetu atu halo implementasaun tanba durante loron 3 eskola hotu suspende.
“Nain prezidente nia preokupasaun ne’e ita aborda ona ba komunikadu imprensa maibé implementasaun iha terenu ita sei tetu tanba ita suspensaun iha loron tolu nia laran, serake ita bele tein merenda eskolar iha distansia balun dook balun besik ida ne’e ministeriu rua sei tetu” dehan Diretór Jerál MAE Antonio Agusto Guterres iha salaun VIP ME Villa Verde.
Jornalista: Silvino Freitas