Baucau, 15 Agostu 2026 (Iklik.info)– Komunidade iha Suku Laisorulai de Cima, Postu Administrativu Matebian, Munisípiu Baucau, agora fasíl atu asesu servisu saúde ho prezensa Sentru Saúde Komunitária (SSK) foun. Maibé, autoridade suku, husu ba Governu atu kompleta rekursu umanu, liu-liu profisionál saúde permanente no fasilidade apoiu, atu bele garante servisu saúde ba komunidade sira.
Xefe suku Laisorulai de Cima, Cipriano Cabral hateten, durante ne’e laiha sentru saúde, no komunidae sira iha ne’e moras tenke lori fali ba iha Munisípiu Baucau maka foin halo tratamentu ba saúde. Maibé ohin loron governu mai harii ona sentru saúde komuntiária (SSK) iha ne’e, tanba ne’e agradese ba nunu governu konstitusional.
“Durante ne’e, sentru saúde laiha, komunidade sempre moras ne’e lori ba Baucau, entaun ami sente triste, maibe ohin loron ne’e governu kria sentru saúde ne’e ami agradese tebes ba governu, tanba fasilidade kompleitu, uma mós di’ak, komunidade la’o besik,” dehan Xefe Suku Laisorulai de Cima Cipriano ba jornalista sira bainhira remta inagura sentru saúde komuntiária (SSK) iha Bairo Atateu, Sexta 14/08.
Nia dehan tan, iha ne’e governu harii ona sentru saúde komunitariu maibé importante mós governu mós tenke tau profisionál saúde premante iha ne’e. Tanba iha ne’e sei menus rekursu umanu no fasilidade balun.
“Iha ne’e menus rekursu umanu, liu-liu fasilidade kareta, rekursu umanu sei dauk kompleitu ne’e, ami husu ba governu tenke kompleta,” nia husu ba governu.
Nune’e mós presiza tau mós seguransa iha ne’e para atu bele asegura sentru saúde komunitariu ne’e, para kontrola fasilidade saúde sira ne’e, edifisiu sira ne’e para ema labele mai estraga.
Iha fatin hanesan Diretor Saúde Munisípiu Baucau, Cristiano Cipriano Belo, ohin inagura tan ona fasilidade saúde ida hanesan SSK. Iha Baucau dadaun SSK hamutuk 9, maibé inagura tan ida ne’ebe SSK sa’e ba 10 ona.
Nia haktuir, husi SSK ne’e koloka iha postu administrativu 8, ida ohin inagura ne’e, tanba Quelicai fahe tiha ba postu administrativu 3 maka postu Quelicai Villa, Postu Quelicai Antiga no postu Matebian.Entaun durante ne’e sentru saude ida de’it maka responsablidade ba postu tolu ne’e maka Quelicai, maibé ho inagura ida ne’e Eleva ona husi postu saúde Laisorulai ba sentru saúde komunitáriu Matebian.
“Tuir ita nian planu estratejia Nasionál setor saúde versaun dois, hateten katak sentru saude komuitáriu ne’e ita eleva total pessoal hamutuk 28. Pedidu hirak ne’e ami kolokadu ona ba iha Ministeiru ba diresaun jeral hodi haree kona-ba atu prense fila fali vaga fasilidade sira ne’ebe iha,” nia dehan.
Dadaun ne’e pesoal saúde servisu iha postu saúde Laisorulai ne’e hamutuk nain lima maka mediku kontratadu ida, Parteira kontratadu ida, Emfremeira kontratadu ida, ho parteira premanente ida, emfremeira premanete ida.
Nune’e mós Prezidente Autoridade Munisípiu Baucau (PAMB), Veneranda E. M. Lemós Martins, hateten, ema ida ne’ebé presiza tratamentu no atendimentu saúde sei hetan servisu ne’ebé nesesáriu. Komunidade husu ba pesoál saúde atu fó prioridade no dedikasaun di’ak liután hodi garante atendimentu ba ema ne’ebé presiza, liu-liu ba komunidade sira ne’ebé hela iha área ne’e.
“Uma ida ne’e ho pessoal saúde sira ne’ebe sei servisu iha ne’e, mak sei fó tratamentu ba ita nia komunidade sira hotu, tanba ne’e ita husu ba pessoal saúde ne’ebe fó atendimentu iha um aida ne’e ita husu atu bele dedika aan hanesan pessoal saúde ne’ebe fó atendimentu di’ak bai ta ninia komunidade sira ne’ebe moras,” nia dehan.
Nune’e PAM Baucau mós agradese ba IX Governu Konstituisionál liuhusi Ministériu Saúde ne’ebé lidera husi MS Elia dos Reis Amaral, ho direjente tomak esforsu bele harii ona sentru saúde komunitária hodi fo atendimentu ba komunidade liu-liu iha Suku Lasorulai decima Postu-Administrativu Matebian.
Tanba ne’e, nia afirma katak importánsia husi politika IX governu nian ne’ebé kontinúa implementa programa sira liga ba priense infraestrutura bázika sira nune’e faz parte preparasaun ba desentralizasaun administrativa no poder lokál.
Ministra Saúde (MS) Elia dos Reis Amaral mós hateten, maski governu inagura ona fasilidade hirak ne’e, maibé Ministeriu Saúde kontinúa servisu hamutuk ho pessoal saúde dezenvolve nesesaria ba prestasaun kuidadu saúde primaria hodi fó atendimenfu ne’ebé dignu ba komunidade sira iha fatin ne’e.
Maibé, Governu planeia atu halo desentralizasaun liuhusi hametin sistema kuidadu saúde primária iha territóriu nasionál. Programa ne’e sei fó prioridade ba dezenvolvimentu sentru saúde no postu saúde, atu garante asesu komunidade nian ba servisu saúde, liuhusi prevensaun no kuidadu saúde primária ne’ebé kompletu.
“Pessoal saúde hotu tenki kompremete ba ita nia aan, ita hatais bata mutin tanba ita nia komunidade, ita hatais bata mutin tanba iha ema moras, ita hatais bata mutin tanba iha xamada ida, tanba pessoal saúde atende pasiente ho domin, hatais bata mutin atu fó menssajen no atendementu ne’ebé di’ak ba komunidade sira ne’ebé mak moras,” nia husu ba Pessoal saude.
Nune’e mós Ministériu Saúde prepara pakote integradu saúde ne’ebé sei hala’o hosi profisionál saúde sira, sei halo mobilizasaun no tama sai uma ba uma atu fó atendimentu saúde, liuliu ba komunidade ne’ebé presiza servisu saúde diretamente iha sira nia área hela-fatin.
“Se ita ko’alia kona-ba saúde primaria entaun ita ko’alia kona-ba prevensaun, husu ba profesional saúde liu-liu sira ne’ebé responsavel ba iha armazen ai-moruk ou farmasia nian, halo favor kada semana rua hato’o pedidu distribuisaun ai-moruk ba sentru saúde ne’e,”nia subliña.
Tanba sentru saúde komunitária iha suku Laisorulai de Cima ida ne’e dook husi Nasionál. No armazen Baucau nian ne’ebé mak foin iha faze konstrusaun, maibé tenke halo pedidu distribuisaun ai-moruk kada semana rua ba sentru saude sira.
Entertantu ohin partisipa iha serimonia inagurasaun sentru saúde komuntiária (SSK) lokaliza iha suku Laisorulai de Cima, Postu Administrativu Matebian Munisípiu Baucau ne’e, husi Ministra Saude, PAM Baucau, Prezidente CMCLN-Baucau, reprezentante PNTL Baucau, reprezentante Komadante F-FDTL, Administradór Postu sira, Diretór servisu Munisipál, kargu xefia sira, pessoal saúde sira, Autoridade Komunitária inklui komunidade.
No orsamentu ba konstrusaun Sentru Saúde Komunit’aria ne’e husi Orsamentu Jeral Estado (OJE) tinan 2026 ho total $ 368.000.
Nune’e mos iha suku Laisorulai de Cima Postu Administrativu Matebian, Munisípiu Baucau, iha aldeia tolu maka Aldeia Baticasa, Uaidaba, Uataliu, no total populasaun hamutuk 1,300 ital hanesan ne’e.
Iha postu adminitrativu Matebian, Munisípiu Baucau iha suku hamutuk Lima maka hanesan Laisorulai de Cima, Laisorulai de Baixo, Abo, Lelalai, no Maluru, iha aldeia sanulu resin sia no total populasaun hamutuk 8.320.
Jornalista: David da Costa