Deskonfia Suspeitu Scam Call Center Halai, PR Kritika Aplikasaun TIR, Husu Tribunál Aumenta Prizaun Preventiva

  • 0
  • 48 views

Dili, 03 Agostu 2026 (Iklik.Info)–Deskonfi suspeitu sira ne’ebé envolve iha kazu alegadu Scam Call Center iha área Ulmera, Munisípiu Liquiça, hamutuk ema na’in-20 resin, alegadamente halai lakon, Prezidente Repúblika (PR) José Ramos-Horta kritika medida Termu Identidade Rezidénsia (TIR) ne’ebé aplika ba suspeitu sira. Tanba ne’e husu Tribunál atu autoriza prizaun preventiva entre fulan tolu to’o neen, atu prevene suspeitu sira halai husi prosesu justisa, tanba sistema legal no kontrolu fronteira Timor-Leste sei iha fraqueza.

Prezidente Repúblika (PR) José Ramos-Horta, hateten, iha nia opiniaun, ba kazu hanesan Scam Call Center, autoridade sira la’os de’it fó Termu Identidade Rezidénsia (TIR) ba suspeitu, maibé presiza kaer no husik iha prizaun preventiva ho autorizasaun husi Tribunál. Tanba ne’e, Tribunál tenke konsidera atu aumenta períodu prizaun preventiva to’o fulan tolu ka neen, atu prevene suspeitu sira halai husi prosesu justisa.

“Ha’u nia opiniaun la’ós juridiku, tanba ita nia realidade, labele fó de’it Termu Identidade Rezidénsia (TIR), kaer kedas, Tribunál tenke autoriza aumenta ba prizaun ne’e fulan tolu, neen la husik sai husi Bekora ka ne’ebé,” dehan Prezidente José Ramos-Horta, ba Jornalista sira iha Aeroportu Internasional Nicolao Lobato Comoro, Segunda 3/08.

Nia mos dehan katak tuir lei ne’ebé vigor agora, depois oras 72 no fó TIR, iha possibilidade suspeitu bele halai. Nia preokupa tanba Timor-Leste sei hasoru dezafiu iha kontrolu fronteira, ne’ebé bele fasilita ema balun atu sai husi nasaun, liuliu bainhira iha rekursu ka osan atu viajen iha.

“Tuir loloos ita nia lei oras 72 depois TIR ne’e nia bele halai, Timor ne’e haree halai fasil, lalika dun polísia ka saida, ema ida ba fronteira ne’e nia bele halai tama, se nia pasaporte tanba osan nia bele selu ne’e fasil,” nia hateten.

Antes ne’e, tuir informasaun ne’ebé Iklik.Info hetan, suspeitu na’in-20 resin ne’ebé deskonfia envolve iha atividade Scam Call Centre iha área Ulmera, Munisípiu Liquiça agora sai ona husi hela fatin refere. Balun fila ona ba Indonézia, no balun seluk seidauk hatene sira nia paradeiru.

“Iha ne’e ema na’in-20 resin maka sai ona husi hela fatin. Balun fila tiha ona ba Indonézia no balun ba fatin ne’ebé ami seidauk hatene,” dehan fonte ida ne’ebé lakohi temi nia naran ba Iklik.Info, iha Ulmera Liquiça, kuarta 29/07.

Portavóz Polísia Nasional Timor-Leste (PNTL), Superintendente Xefe Polísia João Belo dos Reis, konfirma katak arguidu balun iha kazu Scam Call Centre iha Ulmera halai ses husi fatin ne’ebé Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli (TJPID) determina atu sira hela durante kumprimentu medida kausaun.

Tanba ne’e, informasaun ne’e mosu hafoin PNTL rekolla dadus husi Servisu Intelijénsia no komunidade katak sidadaun estranjeiru balun ho nasionalidade Indonézia, ne’ebé anteriormente PNTL detein iha operasaun kombate Scam Call Centre, agora la kumpre ona desizaun tribunál nian. To’o agora, arguidu sira refere seidauk depozita osan kausaun tuir medida ne’ebé tribunál aplika ba sira.

“Informasaun ne’e ami hala’o trekking hela parte Tibar ho Ulmera nian, sidadaun estranjeiru ho nasionalidade Indonezia sira ne’ebe Polisia detein iha fulan kotuk iha operasaun kombate Scam Call Centre nian hodi aprejenta ba Tribunal depois desizaun Tribunal nian haruka sira hela iha ne’eba atu prosesu ba selu medida kausaun no agora dadaun iha informasaun ne’ebe ami rekolla husi servisu informasaun no komunidade katak sidadaun balun dezvia ona fatin konsentrasaun no sira seidauk selu medida kausaun,” dehan Superintendente Xefe Polísia João Belo dos Reis.

Hatan ba situasaun ne’e, ekipa Diresaun Servisu Investigasaun Kriminál (DSIK), hamutuk ho Servisu Intelijénsia Polísia (SIP), kontinua hala’o operasaun rekolla informasaun no buka movimentu arguidu sira iha área Ulmera no Tibar atu asegura sira fila fali ba prosesu justisa.

Antes ne’e, TJPID aplika medida aprezentasaun periódika, proibisaun auzénsia no medida kausaun ba arguidu na’in-76 iha Ulmera ne’ebe envolve iha Scam Call Centre. Maioria tenke depozita osan kausaun hamutuk USD 2.500, no arguidu ida tenke depozita USD 10.000, alende kontinua ho medida Termu Identidade no Rezidénsia (TIR).

Tribunál mos fó prazu loron-10 ba arguidu sira atu depozita osan kausaun. Karik la kumpre obrigasaun refere, tribunál bele altera medida kausaun ba Prizaun Preventiva.

Entretantu, Ministériu Públiku akuza arguidu sira ho krime Jogu Ilísitu, Asosiasaun Kriminoza, Burla Informatika no Brankeamentu Kapitais, tanba deskonfia sira envolve iha atividade Scam Call Centre.

TL Presiza Hametin Kooperasaun Internasionál Hodi Kombate Jogu Online Ilegal no Scam Digital

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, dehan katak jogu online ilegal no krime digital hanesan scam call center la’ós problema foun iha mundu, tanba prátika hirak ne’e eziste ona durante tinan barak iha nasaun oioin, inklui Amérika, Europa, Rúsia, Xina, Indonézia no rai sira seluk.

Maski Timor-Leste sei hanesan Estadu ne’ebé frazil, PNTL no Polísia Sientífika Investigasaun Kriminál (PSIK) konsege halo operasaun no kaptura suspeitu sira, ne’ebé halo atividade jogu online ilegal. Tanba ne’e, medida hirak ne’e halo atividade ilegal sira la fasil atu kontinua opera iha rai laran.

Maibe Xefe Estadu mos dehan labele konfunde jogu online ilegal ho atividade jogu ne’ebé legal, hanesan kasinu, tanba atividade hirak ne’e iha regulamentu no eziste iha nasaun barak hanesan Singapura, Austrália, Amérika no rai sira iha Europa.

“Labele konfundi ho jogu ne’ebé legal, labele konfundi ho jogu kasinu. Singapura iha, Austrália iha lubuk ida, Amérika iha, rai bara-barak iha ASEAN ne’e iha. Iha Eropa, Portugál, Franca sira ne’e hotu-hotu kasinu ne’e buat seluk ida,” nia dehan.

Nia haktuir, kona-ba krime scam call center liu husi email, SMS no internet, Prezidente lembra katak tipu bosok ne’e eziste ona desde liu tinan 20. Tanba durante sei hanesan hanesan Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, nia hamutuk ho autoridade sira halo kampaña atu alerta populasaun labele fiar mensajen ne’ebé promete osan boot, maibé husu vítima atu haruka uluk osan ka informasaun pesoál.

“Tempu ha’u Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun ha’u uza televizaun, hamutuk ho Longuinhos Monteiro aviza ba populasaun labele fiar ema sira haruka mensajen ba imi liu husi emaill katak, ita boot manan osan $400 mill, maibé tenke haruka $40 mill ba ami atu hetan dokumentu, buat sira ne’e hahú tinan rua nolu liu ba. Ha’u hasoru Timor-oan lubuk ida, sira mai ha’u nia uma ko’alia ba ida ne’e, ha’u hatete se mak beik haruka $400 mill, depois tenke haruka fali $40 mill,” nia esplika.

Prezidente mós relata katak Timor-oan balun no sidadaun estranjeiru sira sai vítima husi fraude digital, inklui kazu emaill ne’ebé hetan hack no uza atu bosok ema seluk. Tanba ne’e, nia konsidera importante atu kontinua hametin kapasidade investigasaun no prevensaun.

Iha parte seluk, José Ramos-Horta defende katak Timor-Leste tenke fortalece tan kooperasaun ho Austrália Federal Police (AFP) no Federal Bureau of Investigation (FBI), atu hasa’e kapasidade kombate krime organizadu transnasionál no fraude online.

Maski nune’e, Prezidente reafirma katak Timor-Leste seidauk iha krime organizadu ne’ebé lidera husi Timoroan, maibé tanba instituisaun sira seidauk forte total, rai ne’e bele sai alvu ba rede krime internasionál.

Ramos-Horta husu ba públiku atu labele fiar informasaun hotu-hotu ne’ebé sirkula iha internet. Nia rekomenda katak investigasaun no akuzasaun tenke bazeia ba informasaun ofisiál no verifikadu, no sugere atu Estadu halo akordu institusionál ho FBI hodi hasa’e kooperasaun iha área seguransa no investigasaun kriminal.

Jornalista: David da Costa

Reprezentante Santa Se Cardeal Peter halao vizita ba Muzeum hodi Haree besik istória TL
Prev Post Reprezentante Santa Se Cardeal Peter halao vizita ba Muzeum hodi Haree besik istória TL
AMD Sei Monta Fatin Estasionamentu iha Kada Bairu iha Dili Laran no Sei Kontinua Prende Karreta Para Arbiru
Next Post AMD Sei Monta Fatin Estasionamentu iha Kada Bairu iha Dili Laran no Sei Kontinua Prende Karreta Para Arbiru