Díli, 14 Outubru 2026 (Iklik.Info) — Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa’e (AJTL) lansa boletin media tour ne’ebé aprezenta rezultadu kobertura jornalístika iha Munisípiu Bobonaro, hodi lori komunidade nia preokupasaun no dezafiu sira iha área rurál no fronteira ba públiku atu nune’e governu no estadu bele solusiona ba problema ne’ebé komunidade enfrenta iha área rurál no fronteira.
Prezidente Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa’e (AJTL), Zevonia Vieira, hateten, atividade media tour ne’ebé hetan apoiu husi Sekretaria Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKoms) fó oportunidade ba jornalista sira atu halo kobertura jornalístika iha Munisípiu Bobonaro, hodi rona no hato’o povu nia lian kona-ba dezafiu no preokupasaun sira ne’ebé komunidade enfrenta iha área rurál no fronteira.
Zevonia Vieira esplika katak atividade ne’e importante tebes tanba durante ne’e, komunidade iha área remota balu seidauk hetan kobertura adekuada husi media sira, nune’e sira nia problema no preokupasaun dala barak la hetan espasu atu sai informasaun públika.
“Atividade media tour ne’ebé hetan apoiu husi SEKoms, ita konsege halo media tour iha munisípiu bobonaro hodi halo kobertura ba povu nia lian, saida mak sira enfrenta iha ne’ebá, no dala barak mídia sira la kobre to’o ne’ebá,” dehan Prezidente AJTL, zevonia vieira iha Salaun Konsellu Imprensa kental boot, Kuarta 14/10.
Nia hatutan katak atividade media tour ne’e sai oportunidade di’ak ba jornalista sira ne’ebé partisipa iha programa AJTL nian atu identifika istória, halibur informasaun no komprende preokupasaun komunidade sira iha área rurál no fronteira.
Liu husi atividade ne’e, jornalista sira husi rádio, televizaun, jornál no media online konsege produs notísia kona-ba asuntu sosiál, ekonomia no seguransa ne’ebé sai preokupasaun importante ba komunidade sira iha área fronteira.
Zevonia mós hato’o agradese ba SEkoms tanba fó apoiu no oportunidade ba jornalista sira atu halo kobertura iha área izolada sira, ne’ebé durante ne’e difisil atu asesu ba jornalista sira.
“Durante ne’e, obstákulu ne’ebé media sira hasoru mak la fasil atu lori jornalista sira ba área rurál. maibé, liu husi media tour ne’e, jornalista sira konsege buka no halibur informasaun ne’ebé dala barak komunidade sira la hetan espasu atu hato’o sira-nia preokupasaun,” Zevonia dehan.
Nia esplika katak asuntu sira ne’ebé jornalista sira kobre iha Bobonaro inklui problema sosiál, agrikultura, ekonomia, infraestrutura, seguransa no papél lider lokál sira nian iha buka solusaun ba problema ne’ebé komunidade enfrenta.
Tuir Zevonia, kobertura jornalístika iha área rurál no fronteira bele fó influénsia ba lideransa sira atu tau atensaun ba problema ne’ebé komunidade enfrenta no buka solusaun ne’ebé responde ba sira nia nesesidade.
“Informasaun ne’ebé jornalista sira foti bele ajuda atu hetan resposta no solusaun ne’ebé di’ak ba komunidade sira,” Zevonia afirma.
Nia espera katak notísia sira ne’ebé produs husi atividade media tour ne’e bele sai referénsia ba governu no instituisaun estadu sira atu fó atensaun no buka solusaun ba problema sira ne’ebé afeta interese públiku.
Aleinde halo kobertura jornalístika iha Bobonaro, ekipa AJTL mós hala’o atividade sosializasaun kona-ba literasia dijitál iha Eskola Sekundária Jerál iha Maliana.
Sosializasaun ne’e iha objetivu atu fahe koñesimentu ba estudante sira kona-ba importánsia literasia dijitál, uza internet no mídia sosiál ho maneira saudável no responsavel, no hasa’e kapasidade estudante sira atu identifika no kombate informasaun falsu iha espasu dijitál.
Iha fatin hanesan, konselleiru Konsellu Imprensa (KI) Timor-Leste, joaquim de Fátima Coutinho, hateten, Konsellu Imprensa hamutuk ho Reprezentante Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál partisipa iha serimónia lansamentu bulletin media tour, ne’ebé hala’o iha sala konferénsia konsellu imprensa nian. bulletin ne’e aprezenta rezultadu husi atividade media tour ne’ebé AJTL hala’o iha semana kotuk iha Munisípiu Bobonaro.
Nia hateten, atividade media tour ne’e la’ós AJTL mesak mak hala’o, maibé envolve mós asosiasaun jornalista seluk tolu, hanesan Timor-Leste press Union (TLPU), Uniaun Profisaun Jornalista Timor-Leste (UPJTL) no Asosiasaun Radio Komunidade Timor-Leste (ARKTL).
“Relasiona ho media tour ne’e, AJTL konsege akumula dadus lubuk ida iha terrenu. Nune’e, ohin ita bele hamutuk iha fatin ida ne’e hodi halo lansamentu kona-ba media tour ho nia rezultadu sira, inklui mós dezafiu no rekomendasaun sira ne’ebé bele sai referénsia ba dezenvolvimentu setór media iha timor-leste,” joaquim hateten.
Konselleiru KI Joaquim esplika katak rezultadu no dezafiu sira ne’ebé identifika liuhusi atividade ne’e tenke sai baze ba esforsu hamutuk hodi hadi’a kualidade, independénsia no responsabilidade profisionál jornalista sira, liuliu iha área jormalizmu investigativu, atu públiku bele asesu informasaun ne’ebé loos no kredível.
“Ho nune’e, ha’u lori naran konsellu imprensa, louva no parabeniza ba maluk jornalista sira nia servisu, tamba maski hasoru dezafiu oioin, maibé nafatin iha korajen hodi hala’o knaar todan ida ne’e,” nia deklara.
Iha biban ne’e, joaquim mós rekomenda ba Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKoms) atu kontinua fó apoiu ba asosiasaun jornalista sira no media iha jerál, hodi ajuda sira hasa’e kualidade jormalizmu, liuliu jormalizmu investigativu.
Konselleiru konsellu imprensa Joaquim afirma katak jormalizmu investigativu iha Timor-Leste seidauk dezenvolve ho di’ak, maski jornalista sira kontinua hala’o atividade jormalizmu iha área oioin.
“Tamba ita haree katak jormalizmu investigativu iha Timor-Leste menus liu. Maski ita hotu hala’o hela atividade jormalizmu, maibé kona-ba jormalizmu investigativu, bele dehan katak sei menus,” joaquim hateten.
Iha sorin seluk, nia informa katak jornalista sira hetan ona apoiu husi governu atu partisipa iha treinamentu kona-ba jormalizmu investigativu. maibé, treinamentu ne’e sei la’o hela no seidauk kobre nesesidade hotu, nune’e presiza kontinuidade. Maski neineik, maibé tenke beibeik.
Tanba ne’e, joaquim husu ba Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál atu kontinua servisu hamutuk ho konsellu imprensa, asosiasaun jornalista sira no na’in media sira, hodi dezenvolve setór media iha Timor-Leste, liuliu iha área jormalizmu investigativu.
Joaquim mós subliña katak apoiu governu nian ba atividade media tour la signifika limitasaun ba liberdade imprensa no liberdade espresaun, maibé apoiu ne’e tenke uza hodi hadi’a produtu jormalístiku iha Timor-Leste.
“Maluk jornalista sira, ho apoiu governu nian mai ita, hanesan apoiu ne’ebé ita hetan hodi hala’o media tour, la signifika katak apoiu ne’ebé governu liuhusi SEKoms fó sei limita liberdade imprensa no liberdade espresaun, maibé apoiu sira ne’e atu tulun ita hadi’a di’ak liután produtu jormalístiku iha Timor-Leste,” nia hateten.
Joaquim mós temi kona-ba valór no pozisaun Timor-Leste iha avaliasaun ka ranking relasiona ho liberdade imprensa, ne’ebé dala ruma tun no dala ruma sae. Joaquim konsidera katak situasaun ne’e bele hetan influénsia husi intervensaun balun ne’ebé akontese iha terrenu.
Maibé Joaquim mós hein katak iha tinan oin, pozisaun Timor-Leste ne’ebé agora hetan pontuasaun ka ranking 30 bele hadi’a ba pozisaun 20 ka 10.
“Ida ne’e ita hotu nia esperansa no ita hotu nia luta,” joaquim deklara.
Konselleiru konsellu Imprensa, joaquim, hateten lori naran konsellu imprensa no nu’udar sekretáriu jeral AJTL, hato’o obrigadu no agradese ba Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosiál tanba apoiu ne’ebé fó ba AJTL atu hala’o atividade media tour iha munisípiu bobonaro.
Nune’e mós lori konsellu imprensa nia naran hodi enkoraja nafatin jornalista sira, liuliu membru AJTL, atu hametin sira nia kompromisu ho prinsipiu profisionál, hodi hametin no promove liután liberdade imprensa iha Timor-Leste.
Reprezentante Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál, Amito Qonusere Araújo hateten, ohin halibur hamutuk iha fatin ida ne’e atu lansa boletin media tour no dokumentasaun ne’ebé maka jornalista sira halo kobertura iha Munisípiu Bobonaro. Programa media tour ida ne’e hetan apoiu husi Nunu governu konstitusionál liuhusi Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál.
SEKoms iha kompromisu atu garante liberdade espresaun, liberdade reuniaun no mós atu hametin baze demokrasia. SEKoms mós enkoraja jornalista atu halo kobertura ba situasaun sosiál, dezenvolvimentu infraestrutura no prioridade ba problema ne’ebé maka povu enfrenta iha área rurál no remotas.
Jornalista: David da Costa