Semináriu iha Bangkok Foka ba Futuru no Sustentabilidade Fundu Petrolíferu Timor-Leste

  • 0
  • 10 views

Bangkok, Tailándia, 07 Outubru 2026 (Iklik.Info) — Semináriu internasionál kona-ba jestaun prudente Fundu Petrolíferu Timor-Leste, ne’ebé hala’o iha Bangkok, Tailándia, foka ba sustentabilidade no futuru Fundu, inklui estratéjia investimentu, sustentabilidade fiskál no garantia katak patrimóniu ne’e bele kontinua fó benefísiu ba jerasaun atuál no jerasaun futuru.

Iha komunikadu ofisiál ne’ebé Iklik News sita, iha tersa 06 Outubru 2026, Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, partisipa iha semináriu kona-ba jestaun prudente Fundu Petrolíferu, ne’ebé organiza hosi Ministériu Finansas (MF) hamutuk ho Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL), iha Bangkok.

Semináriu ne’e involve péritu internasionál no timoroan sira iha área finanseira no investimentu, hodi diskute estratéjia no abordajem sira ba jestaun sustentável Fundu Petrolíferu Timor-Leste.

Iha intervensaun bainhira loke semináriu, PM Xanana hateten, atividade ne’e importante tebes, tanba dezenvolvimentu infraestrutura Timor-Leste depende maka’as ba Fundu Petrolíferu, ne’ebé durante períodu independénsia uza ona hodi finansia infraestrutura bázika no dezenvolvimentu iha seitór oioin.

“Agora, ita iha tempu preokupasaun nian, tanba atu hotu daudaun, ita la hatene inserteza mundu atuál ohin loron nian. Obrigadu tanba ita hamutuk tau hanoin, ho ita boot sira nia matenek, esperiénsia, hodi ajuda oinsá atu jere ho prudente ita nia Fundu Petrolíferu,” dehan PM  kay Rala Xanana Gusmão iha komunikadu ofisiál ne’ebé Iklik News sita husi media Gabinete PM nian ohin, Kuarta 07/10.

Xefe Governu mós hato’o esperansa atu semináriu ne’e lori diskusaun ne’ebé produtivu, liuliu kona-ba sustentabilidade Fundu, impaktu projetu sira ba objetivu Fundu no estratéjia fiskál.

Iha sesaun dahuluk, partisipante sira diskute tópiku kona-ba sustentabilidade Fundu, projetu sira ne’ebé finansia hosi Fundu, impaktu ba objetivu Fundu no estratéjia fiskál.

Ministra Finansas, Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso, hato’o apresiasaun ba prezensa PM Xanana Gusmão, ne’ebé konsidera importante atu fó orientasaun kona-ba kestaun fiskál no finanseira ne’ebé signifikativu ba futuru Fundu Petrolíferu.

“Ita hotu hatene katak Fundu Petrolíferu durante ne’e sentrál ba finansiamentu Timor-Leste nia dezenvolvimentu, no finansia nafatin parte boot ida hosi Orsamentu Jerál Estadu. Entaun, ninia sustentabilidade la’ós de’it kestaun investimentu nian, maibé nu’udár kestaun fiskál no dezenvolvimentu ba Governu,” Ministra Santina afirma.

Enkuadramentu orijinál Fundu Petrolíferu harii atu halo balansu entre nesesidade jerasaun atuál no jerasaun futuru, ho Rendimentu Sustentável Estimadu (RSE) nu’udár referénsia ba levantamentu sustentável sira.

Ministra Santina hatutan katak estratéjia investimentu tenke orienta bá prezervasaun kbiit sosa Fundu nian iha tempu naruk. Maibé, situasaun ohin loron diferente, tanba levantamentu hosi Fundu liu ona RSE durante tinan barak, enkuantu rendimentu petrolíferu tun maka’as.

“Fundu ne’e mantein di’ak liu duke projesaun sira. Reseita petróleu no rendimentu investimentu sa’e aas liu duké projeta, no levantamentu ki’ik liu,” nia dehan.

Tuir prioridade polítika Governu kona-bá jestaun prudente Fundu Petrolíferu, Governu halo hela revizaun bá opsaun sira kona-ba tranzisaun fiskál graduál, bazeia ba regra no prinsipiu jestaun sustentável Fundu.

Nune’e mós Governadór BCTL, Helder Lopes, esplika katak Lei Fundu Petrolíferu estabelese Konsellu Investimentu, ne’ebé ho papél maka fó konsellu bá Ministra Finansas kona-bá jestaun no investimentu Fundu Petrolíferu.

Tuir Helder Lopes, Konsellu Investimentu realiza workshop kada tinan, no atividade tinan ne’e hala’o iha Bangkok, aproveita vizita ofisiál PM Xanana Gusmão bá Tailándia.

Membru Konsellu Investimentu kompostu hosi péritu na’in-tolu hosi BCTL, enkuantu Ministériu Finansas mós halo aprezentasaun kona-ba situasaun atuál Fundu Petrolíferu, inklui osan tama hosi produsaun petróleu no gás, retornu investimentu no levantamentu hosi Fundu.

Informasaun sira ne’e, tuir Helder, importante atu define estratéjia investimentu ne’ebé loos, hodi garante Fundu bele kontinua kumpre ninia objetivu bá jerasaun atuál no futuru.

“PM Xanana fó ninia vizaun kona-ba oinsá atu jere ita nia Fundu, depois akompaña aprezentasaun hosi parte Banku Sentrál no fó orientasaun hodi ajuda ami halo análize ida ne’ebé di’ak liu, hodi prepara matéria ba Ministra Finansas no PM rasik atu bele utiliza iha formulasaun polítika,” Helder Lopes subliña.

Balansu Fundu Petrolíferu agora besik billiaun $19, no jestaun ba patrimóniu ne’e presiza estratéjia investimentu ne’ebé prudente no bazeia ba análize profisionál.

Iha semináriu ne’e, péritu internasionál, inklui profesór Drew, halo aprezentasaun kona-ba prioridade nasionál ba projetu investível sira no mobilizasaun kapitál ba dezenvolvimentu tempu naruk iha Timor-Leste.

Péritu sira hosi Austrália no Noruega mós fahe esperiénsia internasionál kona-ba jestaun Fundu soberanu, investimentu no sustentabilidade finanseira.

Semináriu internasionál ne’e hala’o durante loron rua, hosi 6 to’o 7 Outubru 2026, iha Bangkok, Tailándia.

Akompaña Primeiru Ministru iha atividade ne’e Embaixadór Timor-Leste iha Tailándia, Francisco Tilman Cepeda, no Xefe Gabinete Primeiru-Ministru (GPM), Elizabeth Exposto.

Jornalista: David da Costa

Mákina Transformasaun Tasi-Been iha Jaco la Funsiona, Rusa Hamrook no Isin sai krekas
Prev Post Mákina Transformasaun Tasi-Been iha Jaco la Funsiona, Rusa Hamrook no Isin sai krekas
KAK Hametin Papel Jornalista sira iha Kombate Korrupsaun
Next Post KAK Hametin Papel Jornalista sira iha Kombate Korrupsaun